በአላህ የማመን ጽንሰ ሀሳብና ትክክለኛ ምንነቱ 1

በአላህ የማመን ጽንሰ ሀሳብና ትክክለኛ ምንነቱ 1
እውነተኛ ሃይማኖት የመንፈስ ሕይወትና የሚደሰቱበት የመዝናኛ ሜዳ ነው

 

በአላህ ማመን

በአላህ የማመን ጽንሰ ሀሳብና ትክክለኛ ምንነቱ፦

እውነተኛ ሃይማኖት የመንፈስ ሕይወትና የሚደሰቱበት የመዝናኛ ሜዳ ነው

የመንፈስ ደስታና የነፍስ እርካታ በአላህ ﷻ በማመን ብቻ እንጂ ሊገኝ አይችልም። ያላመነች ነፍስ የፈራች፣የባዘነች፣ደካማና ያልተረጋጋች ሆና ትቀራለች። ለመድህን የሚያበቃው ኢማን በአላህ ማመን ሲሆን፣ትርጉሙ አላህ ﷻ የሁሉም ነገር ጌታ፣ንጉሥና ፈጣሪ መሆኑን በቁርጠኝነት አምኖ ማረጋገጥ ነው። ሶላትን፣ጾምን፣ጸሎትን፣ተስፋ ማድረግን፣ፍርሃትን፣ መተናነስን፣ተገዥነትን . . የመሳሰለ የዕባዳ ዓይነት ለርሱ ﷻ ብቻ የሚገባ መሆኑን፣በሁሉም የምሉእነት በህርያት የሚገለጽ፣ከእንከንና ከጉድለቶች ሁሉ ፍጹም የጠራ መሆኑን ማመን ማለት ነው።

በአላህ ﷻ ማመን በመላእኮቹ፣በመልክተኞቹ፣በመጻሕፍቱ፣በመጨረሻው ቀን፣በጎውም ሆነ መጥፎው በርሱ ዕውቅናና በቅድመ ውሳኔው የሚከሰት መሆኑን ማመንን ያካትታል። ይህ እምነትም ለሰው ልጅ የደስተኝነትና የመታደል መሰረት ብቻ ሳይሆን፣ለአማኙ ሰው ፍጻሜው በአላህ ፈቃድ የኣኽራ ጀነት የሚሆን የዛሬ የዱንያ ሕይወት ጀነትም ነው።

‹‹ኢማን (እምነት) ሸሪዓዊ ትርጉሙ በልብ አምኖ በመቀበል በአንደበትም ማረጋገጥ ነው።››

ይህ ከታወቀ፣ሥራ አላህ ዘንድ ተቀባይነት እንዲኖረው ዋናው መሰረታዊ መስፈርት ኢማን ነው። አላህ ﷻ እንዲህ ብሏልና፦

(فَمَن يَعۡمَلۡ مِنَ ٱلصَّٰلِحَٰتِ وَهُوَ مُؤۡمِنٞ)

‹‹እርሱ ያመነ ኾኖ ከበጎ ሥራዎች ማንኛውንም የሚሠራም ሰው፤።››

[አልአንቢያ፡94]

በአላህ ማመን ወደ ፍትሕ የሚመራ ብርሃን ነው። ወደ ነጻነት የሚመራ ብርሃን ነው። ወደ እውቀትና ትምሕርት የሚመራ ብርሃን ነው። ወደ ቅን መንገድ የሚመራ ብርሃን ነው። ወደ ሕሊና እርካታና ወደ መንፈስ መረጋጋት የሚመራ ብርሃን ነው።

የኢማን አስፈላጊነት

አላህ ዘንድ ከሥራዎች ሁሉ በላጩና ተወዳሹ ኢማን ነው። ይህም አቡ ዘር (ረዐ) እንዲህ በማለት ለአላህ መልክተኛ ﷺ ባቀረቡትና በተሰጣቸው መልስ መሰረት ነው፦

‹‹የአላህ መልክተኛ ሆይ! ከሥራዎች ሁሉ በላጩ የትኛው ነው?›› ብለው ሲጠይቁ፣ነቢዩ ﷺ ፦ ‹‹በአላህ ማመንና በርሱ መንገድ መታገል ነው›› አሉ።

(በሙስሊም የተዘገበ)

ወደ ቅኑ መንገድ ለመመራት፣የዱንያና ኣኽራን ተድላና ደስታ ለመጎናጸፍም መነሻ ምክንያት ነው። አላህ ﷻ እንዲህ ብሏል፦

(فَمَن يُرِدِ ٱللَّهُ أَن يَهۡدِيَهُۥ يَشۡرَحۡ صَدۡرَهُۥ لِلۡإِسۡلَٰمِ

‹‹አላህም ሊመራው የሚሻውን ሰው ደረቱን (ልቡን) ለእስላም ይከፍትለታል፤››

[አልአንዓም፡125]

ኢማን አማኙን ከአላህ ትእዛዝ ጥሰት እንዲታቀብ ያደርገዋል። አላህ ﷻ እንዲህ ብሏል፦

(إِنَّ ٱلَّذِينَ ٱتَّقَوۡاْ إِذَا مَسَّهُمۡ طَٰٓئِفٞ مِّنَ ٱلشَّيۡطَٰنِ تَذَكَّرُواْ فَإِذَا هُم مُّبۡصِرُونَ ٢٠١)

‹‹እነዚያ የተጠነቀቁት፣ከሰይጣን የኾነ ዟሪ በነካቸው ጊዜ፣(ጌታቸውን) ይገነዘባሉ፤ወዲያውም እነሱ ተመልካቾች ይኾናሉ።››

[አልአዕራፍ፡201]

ኢማን ሥራዎች አላህ ዘንድ ተቀባይነት እንዲያገኙ መሟላት ያለበት መስፈርት (ሸርጥ) ነው። አላህ ﷻ እንዲህ ብሏል፦

(وَلَقَدْ أُوحِيَ إِلَيْكَ وَإِلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكَ لَئِنْ أَشْرَكْتَ لَيَحْبَطَنَّ عَمَلُكَ وَلَتَكُونَنَّ مِنَ الْخَاسِرِينَ)

‹‹ብታጋራ፣ሥራህ በእርግጥ ይታበሳል፤በእርግጥም ከከሓዲዎቹ ትኾናለህ ማለት ወደ አንተም ወደነዚያም ካንተ በፊት ወደነበሩት በእርግጥ ተወርዷል።››

[አልዙመር፡65]

በጠራና ፍጹም በሆነ ኢማን አላህ ﷻ ሥራን ብሩክ ያደርጋል፣ጸሎትና ልመናንም እርሱ ዘንድ ተቀባይነት እንዲያገኙ ያደርጋል።

(وَلَقَدْ أُوحِيَ إِلَيْكَ وَإِلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكَ لَئِنْ أَشْرَكْتَ لَيَحْبَطَنَّ عَمَلُكَ وَلَتَكُونَنَّ مِنَ الْخَاسِرِينَ)

‹‹ብታጋራ፣ሥራህ በእርግጥ ይታበሳል፤በእርግጥም ከከሓዲዎቹ ትኾናለህ ማለት ወደ አንተም ወደነዚያም ካንተ በፊት ወደነበሩት በእርግጥ ተወርዷል።››

[አልዙመር፡65]

በጠራና ፍጹም በሆነ ኢማን አላህ ﷻ ሥራን ብሩክ ያደርጋል፣ጸሎትና ልመናንም እርሱ ዘንድ ተቀባይነት እንዲያገኙ ያደርጋል።


አላህ ﷻ እንዲህ ይላል፦

 

(أَلَمۡ تَرَ كَيۡفَ ضَرَبَ ٱللَّهُ مَثَلٗا كَلِمَةٗ طَيِّبَةٗ كَشَجَرَةٖ طَيِّبَةٍ أَصۡلُهَا ثَابِتٞ وَفَرۡعُهَا فِي ٱلسَّمَآءِ ٢٤ تُؤۡتِيٓ أُكُلَهَا كُلَّ حِينِۢ بِإِذۡنِ رَبِّهَا)

‹‹አላህ መልካምን ቃል ሥርዋ (በምድር ውስጥ) የተደላደለች፣ቅርንጫፍዋም ወደ ሰማይ (የረዘመች) እንደ ኾነች መልካም ዛፍ አድርጎ ምሳሌን እንዴት እንደገለጸ አላየኸምን? ምግቧን (ፍሬዋን) በጌታዋ ፍቃድ በየጊዜው ትሰጣለች፤››

[ኢብራሂም፡24-25]

ከኢማን ፍሬዎች መካከል የሚከተሉትን እናገኛለን፦

1-

እውነተኛ ኢማን የመንፈስ እርጋትን የሕሊና ደስታንና የልብ ፍካትን ያጎናጽፋል። አላህ ﷻ እንዲህ ብሏል፦

(أَلَا إِنَّ أَوْلِيَاءَ اللَّهِ لَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ)

‹‹ንቁ፣የአላህ ወዳጆች በነሱ ላይ ፍርሃት የለባቸውም፤እነሱም አያዝኑም።››

[ዩኑስ፡62]

2- ከኩፍር ጨለማና ከሚያስከትላቸው አስከፊ ነገሮች ወደ ኢማን ብርሃንና ወደ በረከቶቹ በማውጣት፣አማኞች ከአላህ ﷻ ጋር ልዩ የሆነ አብሮነት እንዲኖራቸው ያደርጋል።

3-

አላህ ﷻ በርሱ አምኖ ላረጋገጠ ሰው ያዘጋጀውን ወዴታውንና ጀነትን ለመታደል ያስችለዋል። አላህ ﷻ እንዲህ ብሏል፦

(وَعَدَ ٱللَّهُ ٱلۡمُؤۡمِنِينَ وَٱلۡمُؤۡمِنَٰتِ جَنَّٰتٖ تَجۡرِي مِن تَحۡتِهَا ٱلۡأَنۡهَٰرُ خَٰلِدِينَ فِيهَا وَمَسَٰكِنَ طَيِّبَةٗ فِي جَنَّٰتِ عَدۡنٖۚ وَرِضۡوَٰنٞ مِّنَ ٱللَّهِ)

‹‹አላህ ምእምናንንና ምእምናትን፣ከስሮቻቸው ወንዞች የሚፈሱባቸውን ገነቶች፣በውስጣቸው ዘውታሪዎች ሲኾኑ፣በመኖሪያ ገነቶችም ውስጥ መልካም መኖሪያ ቤቶችን ቃል ገብቶላቸዋል፤ከአላህም የኾነ ውዴታ ከሁሉ የበለጠ ነው፤››

[አልተውባህ፡72]

4-

አላህ ﷻ ለወዳጆቹ፣ለጭፍራዎቹና ለሚወዳቸው ምእመናን የሚከላከልላቸው መሆኑን አስመልክቶ እንዲህ ብሏል፦

(إِنَّ ٱللَّهَ يُدَٰفِعُ عَنِ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْ)

‹‹አላህ ከነዚያ ካመኑት ይከላከልላቸዋል፤››

[አልሐጅ፡38]

በዚህ ረገድ በህጅራ ክስተት አላህﷻ ከነቢዩ ሙሐመድ ﷺ የከሐዲዎችን ተንኮል የተከላከለላቸው መሆኑ፣ተወዳጁ ነቢዩ ኢብራሂም  ወደ እሳት በተወረወሩበት ጊዜም የተከላከለላቸው መሆኑ ከሚጠቀሱት መካከል ናቸው።

በአላህ ማመን በደካማው ሰብአዊ ፍጡርና በፈጣሪ ጌታው መካከል የተዘረጋ የግንኙነት መስመር ሲሆን፣ኃይለኛውም ኃይሉን ከርሱ ያገኛል።

5-

በሃይማኖቱ ውስጥ ከፍተኛ ደረጃ መድረስና መሪነትን መቀደጃት። አላህ ﷻ እንዲህ ብሏል፦

(وَجَعَلۡنَا مِنۡهُمۡ أَئِمَّةٗ يَهۡدُونَ بِأَمۡرِنَا لَمَّا صَبَرُواْ)

‹‹በታገሡና በታምራቶቻችን የሚያረጋግጡ በኾኑም ጊዜ፣ከነርሱ በትእዛዛችን የሚመሩ፣መሪዎችን አደረግን፤››

[አልሰጅዳህ፡24]

ለዚህ በአላህ ላይ የጸና እርግጠኝነት የነበራቸውን የእስላም ሊቃውንትና ተግባራውያን ዓሊሞችን፣አላህﷻ ስማቸውንና ዝናቸውን ትውልድ ተሸጋሪ በማድረግ ሁሌም በአርአያነት የሚጠቀሱ፣ከዘመናት በፊት ከዚህ ዓለም ቢለዩና በአካል ባይኖሩም ቅርሳቸው፣ስማቸውና ዝናቸው ሕያው ሆኖ እንዲቀጥል ያደረገላቸው ከመሆኑ የበለጠ ማስረጃ የለም።

6-

አላህ ለምእመናን ያለው ውዴታ። አላህ ﷻ እንዲህ ብሏል፦

(يُحِبُّهُمْ وَيُحِبُّونَهُ)

‹‹የሚወዳቸውንና የሚወዱትን።››

[አልማእዳህ፡54]

በተጨማሪም እንዲህ ብሏል፦

(إِنَّ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَعَمِلُواْ ٱلصَّٰلِحَٰتِ سَيَجۡعَلُ لَهُمُ ٱلرَّحۡمَٰنُ وُدّٗا ٩٦)

‹‹እነዚያ ያመኑና በጎ ሥራዎችን የሠሩ፣አልረሕማን ለነሱ ውዴታን ይሰጣቸዋል።››

[መርየም፡96]

ያለ ኢማን ሕይወት የተረጋገጠ ሞት ነው . .

ያለ ኢማን ዓይናማነት መታወር ነው . .

ያለ ኢማን አንደበተ ርቱእነት ድዳነት ነው . .

ያለ ኢማን እጅ ሽባነት ነው . .

7-

በሁለቱም ዓለም (በዱንያና በኣኽራ) መልካም ሕይወትን የሚያጎናጽፍ መሆኑ። አላህ ﷻ እንዲህ ብሏል፦

(مَنۡ عَمِلَ صَٰلِحٗا مِّن ذَكَرٍ أَوۡ أُنثَىٰ وَهُوَ مُؤۡمِنٞ فَلَنُحۡيِيَنَّهُۥ حَيَوٰةٗ طَيِّبَةٗۖ وَلَنَجۡزِيَنَّهُمۡ أَجۡرَهُم بِأَحۡسَنِ مَا كَانُواْ يَعۡمَلُونَ ٩٧)

‹‹ከወንድ ወይም ከሴት፣እርሱ አማኝ ኾኖ በጎን የሠራ፣መልካም ኑሮን በእርግጥ እናኖረዋለን፤ይሠሩትም ከነበሩት ነገር በመልካሙ ምንዳቸውን እንመነዳቸዋለን።››

[አልነሕል፡97]

ታድያ መልካም ሕይወትና ደስተኝነትን የሚፈልጉ የት ናቸው?!!

8-

አላህ ﷻ አማኙን የሚወድና አማኙም የሚወደው መሆኑ። አላህﷻ እንዲህ ብሏል፦

(يُحِبُّهُمۡ وَيُحِبُّونَهُۥ)

‹‹የሚወዳቸውንና የሚወዱትን።››

[አልማእዳህ፡54]

ይህም ይወዳቸውና በሰዎች ዘንድ ተወዳጅነት እንዲኖራቸው ያደርጋል ማለት ነው።

9-

ለኢማን ባለቤቶች አላህ ﷻ ከበሬታ የሰጣቸው መሆኑን ብስራት ይሰጣቸዋል። አላህ ﷻ እንዲህ ብሏል፦

(وَبَشِّرِ ٱلۡمُؤۡمِنِينَ ١١٢)

‹‹ምእምናንንም አብስር።››

[አልተውባህ፡112]

ብስራት ሲነገር በትልቅ ነገር ሲሆን አሻራው በሰውነት ላይ በግልጽ ይስተዋላል። ከአላህ ረሕመትና ከችሮታው፣ከውዴታውና ከጀነቱ የበለጠ ታላቅ ብስራት የለም። አላህ ﷻ እንዲህ ይላል፦

(وَبَشِّرِ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَعَمِلُواْ ٱلصَّٰلِحَٰتِ أَنَّ لَهُمۡ جَنَّٰتٖ تَجۡرِي مِن تَحۡتِهَا ٱلۡأَنۡهَٰرُ)

‹‹እነዚያን ያመኑትንና መልካሞችንም የሠሩትን ለነርሱ ከሥሮቻቸው ወንዞች የሚፈሱባቸው ገነቶች ያሏቸው መኾኑን አብስራቸው፤››

[አልበቀራህ፡25]

10-

ኢማን የጽናትና የብርታት መንስኤ ነው። አላህ ﷻ እንዲህ ይላል፦

(ٱلَّذِينَ قَالَ لَهُمُ ٱلنَّاسُ إِنَّ ٱلنَّاسَ قَدۡ جَمَعُواْ لَكُمۡ فَٱخۡشَوۡهُمۡ فَزَادَهُمۡ إِيمَٰنٗا وَقَالُواْ حَسۡبُنَا ٱللَّهُ وَنِعۡمَ ٱلۡوَكِيلُ ١٧٣)

‹‹እነዚያ ሰዎቹ፣ለነርሱ፦ ሰዎች ለናንተ (ጦርን) አከማችተዋልና ፍሩዋቸው ያሏቸውና (ይህም) እምነትን የጨመረላቸው፣በቂያችንም አላህ ነው፣ምን ያምር መጠጊያ! ያሉ ናቸው።››

[ኣል ዒምራን፡173]

ለዚህ ጽናት ከሁሉም የበለጠ ማስረጃ፣በታሪክ የተመዘገበው የነቢያት፣የመልክተኞች፣የሶሓባ፣የነርሱ ተከታዮችና መስመራቸውን ተከትለው የተጓዙት የከፈሉት መስዋእትነት ነው።

11-

በግሣጼና በምክር መጠቀም። አላህ ﷻ እንዲህ ይላል፦

(وَذَكِّرۡ فَإِنَّ ٱلذِّكۡرَىٰ تَنفَعُ ٱلۡمُؤۡمِنِينَ ٥٥)

‹‹ገሥጽም፤ግሣጼ ምእምናንን ትጠቅማለችና።››

[አልዛርያት፡55]

በግሣጼና በምክር የሚጠቀሙት ግን የኢማን ባለቤቶች ብቻ ናቸው።

12-

አማኝ ሰው ሁሉም ሁኔታው ለበጎ እንዲሆን ተደርጓል። በደስታም ይሁን በችግር በጎ ነገር ሁሌም ከኢማን ባለቤት ጎን ነው። ይህንኑ በማስመልከት ነቢዩ ﷺ እንዲህ ብለዋል፦

‹‹ሙእምን ሰው ነገሩ ሁሉ አስደናቂ ነው። የርሱ ነገር ሁሉ ለበጎ ነው፤ይህ ለማንም ሳይሆን ለአማኝ ሰው ብቻ የሚሆን ነው። አስደሳች ነገር ሲያጋጥመው ያመሰግናል፣በጎም ይሆንለታል። ክፉ ነገር ቢያጋጥመውም ይታገሳል፣በጎም ይሆንለታል።››

(በሙስሊም የተዘገበ)

ኢማን ባለቤቱን ችግር ሲያጋጥመው እንዲታገስ፣አሰደሳች ነገር ሲያጋጥመው ደግሞ አላህን እንዲያመሰግን ያደርገዋል።

13-

ኢማን አማኙን በከባዳ ኃጢአቶች ላይ እንዳይወድቅ መከላከያ ይሆነዋል። ነቢዩ ﷺ እንዲህ ብለዋል፦

‹‹ዝሙተኛ ሰው ዝሙት በሚፈጽምበት ጊዜ፣አማኝ ሆኖ አይፈጽምም . . ››

(በቡኻሪ የተዘገበ)

እነዚህ ውድና ክቡር የሆኑ የኢማን ፍሬዎች ናቸው። ታዲያ መታደልን፣ደስተኝነት፣የሕሊና ሰላምና የመንፈስ እርካታን የሚሹት ወዴት ነው ያሉት?!

የኢማን አሻራዎች፦

ኢማን በአንድ ሙእምን ሕይወት ውስጥ ከሚኖረው አሻራዎች መካከል የሚከተሉትን እናገኛለን፦

1-

አማኙ፣ለጠራው እስላማዊ ሸሪዓ ተመሪና ተገዥ ለመሆን ያለውን ጉጉት ይጨምራል። አላህ ﷻ እንዲህ ብሏል፦

(إِنَّمَا كَانَ قَوۡلَ ٱلۡمُؤۡمِنِينَ إِذَا دُعُوٓاْ إِلَى ٱللَّهِ وَرَسُولِهِۦ لِيَحۡكُمَ بَيۡنَهُمۡ أَن يَقُولُواْ سَمِعۡنَا وَأَطَعۡنَاۚ وَأُوْلَٰٓئِكَ هُمُ ٱلۡمُفۡلِحُونَ ٥١)

‹‹የምእምናን ቃል የነበረው፣ወደ አላህና ወደ መልክተኛው፣በተጠሩ ጊዜ ሰማን፤ታዘዝንም፣ማለት ብቻ ነው፤እነዚህም እነሱ የፈለጉትን የሚያገኙ ናቸው።››

[አልኑር፡51]

ኢማን ባለቤቱን ለአላህ ትእዛዛት ተገዥና ተመሪ ለመሆን ተነሳሽነት እንዲኖረው ያደርጋል።

በአላህ ማመን ሕይወት ነው . . ከአላህ ጋር አብሮነትም ኢማን ነው።

አላህ ﷻ እንዲህ ይላል፦

(فَلَا وَرَبِّكَ لَا يُؤۡمِنُونَ حَتَّىٰ يُحَكِّمُوكَ فِيمَا شَجَرَ بَيۡنَهُمۡ ثُمَّ لَا يَجِدُواْ فِيٓ أَنفُسِهِمۡ حَرَجٗا مِّمَّا قَضَيۡتَ وَيُسَلِّمُواْ تَسۡلِيمٗا ٦٥)

‹‹በጌታህም እምላለሁ (አላህ በራሱ መማሉ ነው) በመካከላቸው በተከራከሩበት ፍርድ እስከሚያስፈርዱህ፣ከዚያም ከፈረድከው ነገር በነፍሶቻቸው ውስጥ ጭንቀትን እስከማያገኙና ፍጹም መታዘዝንም እስከሚታዘዙ ድረስ አያምኑም (ምእምን አይሆኑም)።››

[አልኒሳእ፡65]

ይልቁንም ኢማን ባለቤቱን የአላህን ﷻትእዛዛት ወዶና ፈቅዶ በደስታ እንዲቀበል ያደርገዋል።

2-

አላህ አማኝ ባሪያውን ከግልጽና ከስውር ሽርክ (ማጋራት) እንዲጠበቅ ያደርገዋል። ይህም ጸሎቱን፣ረድኤትና እገዛ ፍለጋውን፣ምልጃና ተማጽኖውን ከአላህﷻ በስተቀር ለማንምና ለምንም ከማቅረብ በመራቅ ነው። እውነተኛው ጥቅም ሰጭና ጉዳት አስወጋጅም አላህ ብቻ ነውና። አላህﷻ እንዲህ ብሏል፦

(وَإِن يَمۡسَسۡكَ ٱللَّهُ بِضُرّٖ فَلَا كَاشِفَ لَهُۥٓ إِلَّا هُوَ)

‹‹አላህም በጉዳት ቢነካህ ለርሱ (ለጉዳቱ) ከእርሱ በቀር ሌላ አስወጋጅ የለም፤››

[አልአንዓም፡17]

3-

ለአላህ ብሎ መውደድና ለአላህ ብሎ መጥላት የጠበቀ የኢማን ዘለበት ነው። አላህ ﷻ እንዲህ ብሏል፦

(إِنَّمَا ٱلۡمُؤۡمِنُونَ إِخۡوَةٞ)

‹‹ምእመናኖች ወንድማማቾች ናቸው፤››

[አልሑጁራት፡10]

ለዚህ ትልቁ ማስረጃ፣በአንሷርና በሙሃጅሮች መካከል የተመሰረተው ወንድማማችነት ሲሆን፣አንሷር ለወንድሞቻቸው ሀብትና ንብረታቸውን በማጋራትና በመስጠት እስላማዊ ተራድኦን ተግባራዊ አድርገዋል። ታላቁ ነቢይﷺ እንዲህ ብለዋል፦

‹‹አንዳችሁ ለራሱ የወደደውን ነገር ለወንድሙ እስኪወድለት ድረስ (የተሟላ) አማኝ አይሆንም።››

(በቡኻሪ የተዘገበ)

አላህ ﷻ ፦

(يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْ ءَامِنُواْ)

‹‹እላንተ ያመናችሁ ሆይ! . . . እመኑ፤››

በማለት የኢማንን ታላቅ ደረጃ በማመልከት ምእመናንን ወደ ኢማን እንዲመጡ በመገፋፋት ጥሪ አድርጎላቸዋል።

4-

በአላህ መንገድ በመታገል (በጅሃድ) ላይ መጽናት፣የአላህ ﷻ ውዴታ ለማግኘት ሲባል ውድና ክቡር የሆነውን ሁሉ በዚህ ላይ ማዋል። አላህ ﷻ እንዲህ ብሏል፦

(إِنَّمَا ٱلۡمُؤۡمِنُونَ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ بِٱللَّهِ وَرَسُولِهِۦ ثُمَّ لَمۡ يَرۡتَابُواْ وَجَٰهَدُواْ بِأَمۡوَٰلِهِمۡ وَأَنفُسِهِمۡ فِي سَبِيلِ ٱللَّهِۚ أُوْلَٰٓئِكَ هُمُ ٱلصَّٰدِقُونَ ١٥)

‹‹(እውነተኞቹ) ምእምናን እነዚያ በአላህና በመልክተኛው ያመኑት፣ከዚያም ያልተጠራጠሩት፣በገንዘቦቻቸውና በነፍሶቻቸውም በአላህ መንገድ የታገሉት ብቻ ናቸው፤እነዚያ እነሱ እውነተኞቹ ናቸው።››

[አልሑጁራት፡15]

5-

የአማኙ ልብ ከአላህ፣ከቀጠሮው፣ከቃል ኪዳኑ፣እርሱ ዘንድ ተስፋ ከሚያደርገውና ከዚህ ሁሉ ከሚያገኘው ደስተኝነት ጋር የተሳሰረ መሆኑ። ለርሱ የዱንያ ሕይወቱ ጀነት ኢማንና አላህን መታዘዝ ሲሆን፣አላህﷻ ቃል የገባለትን የኣኽራ ዘለዓዘለማዊ ሕይወት ጀነትን በተስፋ ይጠባበቃል። ከዚህም በላይ በዚህ ዓለም ሕይወቱ ለደረሰበት ድካም፣ችግርና ልፋት ሁሉ እርሱ ዘንድ ከመልካም ሥራዎቹ ጋር የሚመዘገብለትን ምንዳ ከአላህ ተስፋ ያደርጋል። አላህ ﷻ እንዲህ ብሏል፦

(مَا كَانَ لِأَهۡلِ ٱلۡمَدِينَةِ وَمَنۡ حَوۡلَهُم مِّنَ ٱلۡأَعۡرَابِ أَن يَتَخَلَّفُواْ عَن رَّسُولِ ٱللَّهِ وَلَا يَرۡغَبُواْ بِأَنفُسِهِمۡ عَن نَّفۡسِهِۦۚ ذَٰلِكَ بِأَنَّهُمۡ لَا يُصِيبُهُمۡ ظَمَأٞ وَلَا نَصَبٞ وَلَا مَخۡمَصَةٞ فِي سَبِيلِ ٱللَّهِ وَلَا يَطَُٔونَ مَوۡطِئٗا يَغِيظُ ٱلۡكُفَّارَ وَلَا يَنَالُونَ مِنۡ عَدُوّٖ نَّيۡلًا إِلَّا كُتِبَ لَهُم بِهِۦ عَمَلٞ صَٰلِحٌۚ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يُضِيعُ أَجۡرَ ٱلۡمُحۡسِنِينَ ١٢٠ وَلَا يُنفِقُونَ نَفَقَةٗ صَغِيرَةٗ وَلَا كَبِيرَةٗ وَلَا يَقۡطَعُونَ وَادِيًا إِلَّا كُتِبَ لَهُمۡ لِيَجۡزِيَهُمُ ٱللَّهُ أَحۡسَنَ مَا كَانُواْ يَعۡمَلُونَ ١٢١)

‹‹ለመዲና ሰዎችና ከአዕራብም በዙሪያቸው ላሉት ሰዎች፣ከአላህ መልክተኛ ወደኋላ ሊቀሩ፣ነፍሶቻቸውንም ከነፍሱ አብልጠው ሊወዱ አይገባቸውም ነበር፤ይህ (ከመቅረት መከልከል) ለነርሱ መልካም ሥራ የሚጻፍላቸው ቢኾን እንጅ፣በአላህ መንገድ ላይ ጥምም ድካምም፣ረኃብም፣የማይነካቸው፣ከሐዲዎችንም የሚያስቆጭን ስፍራ የማይረግጡ፣ከጠላትም የሚጎዳን ነገር (መግደልን መማረክን መዝረፍን) የማያገኙ፣በመኾናቸው ነው። አላህ የመልካም ሥራዎችን አያጠፋምና። ትንሽንም ትልቅንም ልግስና አይለግሱም፣ወንዝንም አያቋርጡም፣አላህ ይሠሩት ከነበረው የበለጠን ምንዳ ይመነዳቸው ዘንድ ለነሱ የሚጽፍላቸው ቢኾን እንጅ።››

[አልተውባህ፡120-121]

ይህ ሁሉ ከአላህﷻ ጋር ባላቸው ግንኙነት ሐቀኞችና ፍጹም ለሆኑ የኢማን ባለቤቶች የተዘጋጀ ነው።

6-

የአላህንና የመልክተኛውን ረዳትነትና ወዳጅነታቸውን ማግኘት። አላህ ﷻ እንዲህ ብሏል፦

(إِنَّمَا وَلِيُّكُمُ ٱللَّهُ وَرَسُولُهُۥ وَٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ)

‹‹ረዳታችሁ አላህና መልክተኛው፣እነዚያም ያመኑት ብቻ ናቸው፤››

[አልማእዳህ፡55]

የአላህን ረዳትነት (ውላያ) ማግኘት ማለት እርሱን መውደድ፣ለሃይማኖቱ እገዛና ድጋፍ ማድረግ፣ወዳጆቹን መወዳጀት፣ጠላቶቹን ማግለልና ራስን ከዚያ ነጻ ማድረግ ማለት ነው። አላህ ﷻ እንዲህ ብሏል፦

(لَّا تَجِدُ قَوۡمٗا يُؤۡمِنُونَ بِٱللَّهِ وَٱلۡيَوۡمِ ٱلۡأٓخِرِ يُوَآدُّونَ مَنۡ حَآدَّ ٱللَّهَ وَرَسُولَهُۥ وَلَوۡ كَانُوٓاْ ءَابَآءَهُمۡ أَوۡ أَبۡنَآءَهُمۡ أَوۡ إِخۡوَٰنَهُمۡ أَوۡ عَشِيرَتَهُمۡۚ أُوْلَٰٓئِكَ كَتَبَ فِي قُلُوبِهِمُ ٱلۡإِيمَٰنَ وَأَيَّدَهُم بِرُوحٖ مِّنۡهُۖ وَيُدۡخِلُهُمۡ جَنَّٰتٖ تَجۡرِي مِن تَحۡتِهَا ٱلۡأَنۡهَٰرُ خَٰلِدِينَ فِيهَاۚ رَضِيَ ٱللَّهُ عَنۡهُمۡ وَرَضُواْ عَنۡهُۚ أُوْلَٰٓئِكَ حِزۡبُ ٱللَّهِۚ أَلَآ إِنَّ حِزۡبَ ٱللَّهِ هُمُ ٱلۡمُفۡلِحُونَ ٢٢)

‹‹በአላህና በመረሻው ቀን የሚያምኑትን ሕዝቦች አላህንና መልክተኛውን የሚከራከሩትን ሰዎች፤አባቶቻቸው ወይም ልጆቻቸው፤ወይም ወንድሞቻቸው ወይም ዘመዶቻቸው ቢኾንም እንኳ የሚወዳጁ ኾነው አታገኛቸውም፤እነዚያ በልቦቻቸው ውስጥ እምነትን ጽፏል፤ከርሱም በኾነ መንፈስ ደግፏቸዋል፤ከሥሮቻቸውም ወንዞች የሚፈሱባቸውን ገነቶች በውስጣቸው ዘውታሪዎች ሲኾኑ ያገባቸዋል፤አላህ ከነርሱ ወዷል። ከርሱም ወደዋል፤እነዚያ የአላህ ሕዝቦች ናቸው፤ንቁ፣የአላህ ሕዝቦች እነሱ ምኞታቸውን የሚያገኙ ናቸው።››

[አልሙጃደላህ፡22]

ይልቅዬ አማኝ ሰው አላህንና ረሱልን፣ምእመናንንም የሚወዳጃቸው ሲሆን፣ ከሓዲዎችን ፈጽሞ ወዳጆቹ አድርጎ አይይዝም። ይህን አስመልክቶ አላህﷻ እንዲህ ብሏል፦

(لَّا يَتَّخِذِ ٱلۡمُؤۡمِنُونَ ٱلۡكَٰفِرِينَ أَوۡلِيَآءَ مِن دُونِ ٱلۡمُؤۡمِنِينَ)

‹‹ምእምናን፣ከሓዲዎችን ከምእምናን ሌላ ረዳቶች አድርገው አይያዙ፤››

[ኣል ዒምራን፡28]

7-

መልካም ስነምግባርና የተገራ ጠባይ የሚያስገኝ መሆኑ። ነቢዩ ﷺ እንዲህ ብለዋል፦

‹‹(አላህን) ማፈር (ሐያእ) እና ኢማን አንድ ላይ የተቆራኙ ናቸው፤አንደኛው ሲጠፋ ሌላኛውም ይጠፋል››

(በበይሀቂ የተዘገበ)

የዓይነ አፋርነትና የይሉኝታ ጠባይ ከታላላቅ ስነምግባሮች አንዱ ሲሆን፣አማኝ ሰው ችግር፣መከፋፈል፣መቀያየም . . . የሌለበትን የተድላ ሕይወት ከወንድሞቹ ጋር በአብሮነት መኖር ይችል ዘንድ ጠባዩንና ስነምግባሩን ያሳምራል። ይህ ሁሉ የሚሆነው ሙእምን በመሆኑ ሲሆን አማኝ ያልሆነ ሰው ግን አይታደለውም።

8-

ሙእምን ሰው፣አንድ ጌታ አላህን ﷻ ፣አንድ ነቢይ ታላቁ ሙሐመድን ﷺ ፣አንድ መመሪያ የአላህን ውዴታ መከተልን፣አንድ ዓለማ ምድርና ሰማያትን ያህል የሚሰፋውን ጀነትን ያለው በመሆኑ፣እውነተኛው ደስታና የመንፈስ እርካታ፣በዱንያ ላይ ሆኖ ጀነት ውስጥ እንዳለ ሆኖ እንዲሰማው ያደርገዋል።

የስነልቦና ሕክምና ክሊኒኮች በየቦታው በህሙማን ተሞልተው ይታያሉ። ስለ ጭንቀት፣ስለ ውጥረት፣ስለ እንቅልፍ ማጣት፣ስለ ፍርሃትና አስፈሪ ቅዠት . . የሚነገረውን ስንሰማ፣ይህ ሁሉ በአላህ ﷻ እውነተኛ የሆነ እምነት ከማመን በመራቅ፣በዓለማዊ ሕይወት ላይ ብቻ በመንጠላጠልና በቁሳዊነት በመዘፈቅ ምክንያት የመጣ መሆኑን በእርግጠኝነት እንረዳለን። ቁሳዊው የሕይወት ጎን በመንፈሳዊው ጎን ላይ አይሎ ድንበር የጣሰ በመሆኑ፣ለሰው ልጅ መንፈሳዊ ጎኑን ማርካት እጅግ አስፈላጊ ሆኖ ይታያል። ይህ እውን ሊሆን የሚችለው ግን በአላህ ﷻ እውነተኛ የሆነ እምነት በማመን፣በርሱ በመንጠላጠል፣ሁሌ እርሱን በማስታወስና በማወደስ፣በመላእኮቹ፣በመጽሐፎቹ፣በመልክተኞቹ፣በመጨረሻው ቀንና፣በጎውም ሆነ ክፉው፣ጣፋጩም ሆነ መራራው በአላህ ውሳኔ መሆኑን በማመን ብቻ ነው።

በጣም አሳሳቢው ነገር፣ጣፊዋን የዱንያ ምድራዊ ሕይወት መጠቀሚዎችን በስግብግብነት ሲያሳድዱ ብዙ ሰዎች የልቦና ፈውስንና የሕሊና ሰላምን የዘነጉ መሆናቸው ነው። በዚህም የሚስገበገቡለትን ቁሳዊ ጥቅምም እውን ሳያደርጉ ወይም የህሊና ሰላምና የመንፈስ እርካታንም ሳያገኙ ከንቱ ይቀራሉ።

የሕይወትን መንፈሳዊ ጎን ማርካት የሚቻለው በኢማን ብቻ ነው። መንፈስ ወይም ሩሕ ከርሱ ዘንድ ሲሆን፣ገላ ግን አላህ ከአፈር የፈጠረው በመሆኑ፣የሰው መንፈሳዊ ጎን በረካ ቁጥር ነፍስ ትመጥቃለች፤ትረጋጋለች፤ከትናንሽ ጉዳዮችም ከፍ ትላለች። ይህ ጎን ችላ በተባለና በተዘነጋ ቁጥር ደግሞ፣ነፍስያ ወደ እንስሳዊ ሥጋዊ ባሕርይ ታዘቀዝቃለች፤ውጥረቷና ስቃይ መከራዋም እየጨመረ ይሄዳል፤ዓለም ይጨልምባታል።

 

 


አላህﷻ ባሮቹን እንዲሁ ለከንቱ አልፈጠራቸውም። ለዚህም ነው እርሱነቱን፣ኃያልነቱን፣ምሉእነቱንና ሕግጋቱን የሚያስተዋውቁ መልክተኞችን ወደ ሰው ልጆች የላካቸው። ከሰው ልጆች መካከል ብልጫና ትሩፋት ያላቸውን መርጦ መልክቱን እንዲያደርሱ መልክተኞቹ አድርጎ ልኳቸዋል። ከመልክተኞቹ መካከል ኑሕ፣ኢብራሂም፣ሙሳና ዒሳ ሲገኙ አለህ መልእክቱን ያጠቃለለው በመልክተኞቹ ቁንጮና በላጫቸው በሆኑት በመልክተኛው በሙሐመድ ﷺ ነው። እውነተኞች መሆናቸውን የሚያመለክቱ ታምራትና ምልክቶችን ለሁሉም የሰጣቸው ሲሆን፣ሁሉም ሰዎችን ከፈጣሪ ጌታቸው ጋር አስተዋውቀዋል፤የተሰጣቸውን ተልእኮም በታማኝነት ተወጥተዋል። በመሆኑም ከአላህ ተልከው ባደረሱት መልክትና በእውነታኛነታቸው ያላመነ ሰው በአላህ አላመነም። አላህ ﷻ እንዲህ ብሏል፦

 

(ءَامَنَ ٱلرَّسُولُ بِمَآ أُنزِلَ إِلَيۡهِ مِن رَّبِّهِۦ وَٱلۡمُؤۡمِنُونَۚ كُلٌّ ءَامَنَ بِٱللَّهِ وَمَلَٰٓئِكَتِهِۦ وَكُتُبِهِۦ وَرُسُلِهِ)

‹‹መልክተኛው፣ከጌታው ወደርሱ በተወረደው አመነ፤ምእመኖችም (እንደዚሁ)፤ሁሉም በአላህ፣በመላእክቱም፣በመጻሕፍቱም፣በመልክተኞቹም፣ . . . አመኑ፤››

[አልበቀራህ፡258]

ከአላህﷻ የተላኩ በመሆናቸውም አንዳቸውን ከሌላው ሳንለይ በሁሉም እናምናለን። አላህ ﷻ እንዲህ ብሏል፦

(لَا نُفَرِّقُ بَيۡنَ أَحَدٖ مِّن رُّسُلِهِ)

‹‹ከመልክተኞቹ በአንድም መካከል አንለይም፣(የሚሉ ሲኾኑ)፣››

[አልበቀራህ፡258]

አላህ ﷻ የሰው ልጆች የሚመሩባቸው ብርሃን ይሆኑ ዘንድ፣ከመልክተኞቹ ጋር መለኮታዊ መጽሐፎችን አውርዷል። በዚህም መሰረት ለኢብራሂም ሱሑፍን (ጽሑፎቹን)፣ለዳውድ ዘቡርን፣ለሙሳ ተውራትን፣ለለዒሳ ኢንጂልን፣ለሙሐመድ ﷺ ደግሞ ታምራዊውን ታላቁን ቁርኣን ሰጥቷል። አላህﷻ እንዲህ ብሏል፦

(كِتَٰبٌ أُحۡكِمَتۡ ءَايَٰتُهُۥ ثُمَّ فُصِّلَتۡ مِن لَّدُنۡ حَكِيمٍ خَبِيرٍ ١)

‹‹(ይህ ቁርኣን) አንቀጾቹ በጥንካሬ የተሰከኩ፣ከዚያም የተዘረዘሩ የኾነ መጽሐፍ ነው፤ጥበበኛ ውስጠ ዐዋቂ ከኾነው ዘንድ (የተወረደ) ነው።››

[ሁድ፡1]

አላህ ﷻ ቁርኣንን መመሪያ፣ብርሃን፣ብሩክና አስረጅ አድርጎታል። አላህﷻ እንዲህ ብሏል፦

(وَهَٰذَا كِتَٰبٌ أَنزَلۡنَٰهُ مُبَارَكٞ فَٱتَّبِعُوهُ وَٱتَّقُواْ لَعَلَّكُمۡ تُرۡحَمُونَ ١٥٥)

‹‹ይህም ያወረድነው የኾነ የተባረከ መጽሐፍ ነው፤ተከተሉትም፤ይታዘንላችሁም ዘንድ (ከክሕደት) ተጠንቀቁ።››

[አልአንዓም፡155]

በተጨማሪም አላህﷻ እንዲህ ብሏል፦

(يَٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ قَدۡ جَآءَكُم بُرۡهَٰنٞ مِّن رَّبِّكُمۡ وَأَنزَلۡنَآ إِلَيۡكُمۡ نُورٗا مُّبِينٗا ١٧٤)

‹‹እላንተ ሰዎች ሆይ! ከጌታችሁ ዘንድ በእርግጥ አስረጅ መጣላችሁ፤ወደናንተም ገላጭ የኾነን ብርሃን (ቁርኣንን) አወረድን።››

[አልኒሳእ፡174]

አላህﷻ ከሰው ልጆች ሁሉ ተመራጭና የነቢዮችና የመልክተኞች መደመደሚያ በሆኑት ታላቁ ሙሐመድ ﷺ ማመንን፣ይዘው የመጡትን ትምሕርት አምኖ መቀበልን በአላህ አንድነት ከማመን ጋር የተቆራኘ አድርጎታል። የእስላም የመጀመሪያው ማእዘን የሆነው ‹‹አሽሀዱ አን ላ እላሀ እልለሏህ ወአሽሀዱ አንነ ሙሐመደን ረሱሉሏህ›› (ከአላህ በቀር ሌላ አምላክ አለመኖሩን እመሰክራለሁ፤ሙሐመድም የአላህ መልክተኛ መሆናቸውን እመሰክራለሁ) የሚለው ቃለ ተውሒድ (ሸሃዳ)፣በአላህ ማመንን ሙሐመድ አላህ መልክተኛ መሆናቸውን ከማመን ጋር አንድ ላይ ያጣመረ ቃለ ምስክርነት ነው። አላህﷻ ነቢዩን ለዓለማት ሁሉ እዝነትና ርህራሄ አድርጎ ልኳቸዋል። ነቢዩም ﷺ ሰዎችን ከጨለማ ወደ ብርሃን፣ከማይምነት ወደ ዕውቀት፣ከጥመት ወደ ቅን መንገድና ወደ ኢማን አውጥተዋል። የተጣለባቸውን አደራም በሚገባ ተወጥተዋል፤ሕዝባቸውንም በፍጹምነት መክረዋል። ለሕዝባቸው እምነትም በጣም ሚጓጉ አሳቢ ነበሩ።

ይህን በማስመልከት አላህ ﷻ እንዲህ ብሏል፦

(لَقَدۡ جَآءَكُمۡ رَسُولٞ مِّنۡ أَنفُسِكُمۡ عَزِيزٌ عَلَيۡهِ مَا عَنِتُّمۡ حَرِيصٌ عَلَيۡكُم بِٱلۡمُؤۡمِنِينَ رَءُوفٞ رَّحِيمٞ ١٢٨)

‹‹ከጎሳችሁ የኾነ፣ችግራችሁ በርሱ ላይ ጥኑ የኾነ፣በናንተ (እምነት) ላይ የሚጓጓ፣ለምእመናን ርኅሩህ አዛኝ የኾነ መልክተኛ፣በእርግጥ መጣላች።››

[አልተውባህ፡128]

አላህﷻ ለነቢዩና ለመልክተኛው ምእመናን ሊወጠዋቸው የሚገቡ ተገቢ ክብርና መብት ሰጥቷቸዋል፤የሰው ልጆች ምርጥና ተቀዳሚ መሪም አድርጓቸዋል። ይህን አስመልክተው ነቢዩ ﷺ እንዲህ ብለዋል፦

‹‹እኔ ከኣደም ልጆች ሁሉ ተመራጩ መሪ ነኝ፤(በአላህ ባሪያነቴ እንጂ) በዚህ ግን አልፎክርም።››

(በእብን ማጀህ የተዘገበ)

ለነቢዩ ﷺ ካሉብን ኃላፊነቶች መካከል፦

1-

የአላህ ባሪያና መልክተኛው መሆናቸውን፣አላህﷻ ለዓለማት እዝነት አድርጎ የላካቸው፣አደራውን በታማኝነት ያደረሱና ተልእኮውን በተሟላ መልኩ የፈጸሙ መሆናቸውን ማመን ዋነኞቹ ናቸው። አላህﷻ እንዲህ ብሏል፦

(فَئامِنُواْ بِٱللَّهِ وَرَسُولِهِۦ وَٱلنُّورِ ٱلَّذِيٓ أَنزَلۡنَا)

‹‹በአላህና በመልክተኛውም፣በዚያም ባወረድነው ብርሃን እመኑ።››

[አልተጋቡን፡8]

ነቢዩ ﷺ እንዲህ ብለዋል፦

‹‹የሙሐመድ ነፍስ በእጁ በሆነው (አላህ) እምላለሁ፤ከዚህ ሕዝብ (ኡመት) ውስጥ አይሁዳዊም ይሁን ክርስቲያን፣መልእክቴን ከሰማ በኋላ በተላክሁበት ነገር ሳያምን የሞተ ማንኛውም ሰው፣ከእሳት ጓዶች አንዱ ከመሆን ውጭ ሌላ ዕድል የለውም።››

(በሙስሊም የተዘገበ)

2-

ነቢዩﷺ ከጌታቸው ዘንድ ይዘው የመጡትን ሁሉ አምኖ መቀበል፣ከአላህ ያመጡት ሁሉ ያለ ምንም ጥርጣሬ ፍጹም እውነት መሆኑን በእርግጠኝነት ማመን። አላህ ﷻ እንዲህ ብሏል፦

(إِنَّمَا ٱلۡمُؤۡمِنُونَ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ بِٱللَّهِ وَرَسُولِهِۦ ثُمَّ لَمۡ يَرۡتَابُواْ)

‹‹(እውነተኞቹ) ምእምናን እነዚያ በአላህና በመልክተኛው ያመኑት፣ከዚያም ያልተጠራጠሩት፣ . . . ብቻ ናቸው፤››

[አልሑጁራት፡15]

በተጨማሪም ﷻ እንዲህ ብሏል፦

(فَلَا وَرَبِّكَ لَا يُؤۡمِنُونَ حَتَّىٰ يُحَكِّمُوكَ فِيمَا شَجَرَ بَيۡنَهُمۡ ثُمَّ لَا يَجِدُواْ فِيٓ أَنفُسِهِمۡ حَرَجٗا مِّمَّا قَضَيۡتَ وَيُسَلِّمُواْ تَسۡلِيمٗا ٦٥)

‹‹በጌታህም እምላለሁ (አላህ በራሱ መማሉ ነው)፤በመካከላቸው በተከራከሩበት ፍርድ እስከሚያስፈርዱህ፣ከዚያም ከፈረድከው ነገር በነፍሶቻቸው ውስጥ ጭንቀትን እስከማያገኙና ፍጹም መታዘዝንም እስከሚታዘዙ ድረስ አያምኑም፣(ምእምን አይሆኑም)።››

[አልኒሳእ፡65]

3-

ነቢዩን ﷺ መውደድ። አላህ ﷻ እንዲህ ብሏል፦

(قُلۡ إِن كَانَ ءَابَآؤُكُمۡ وَأَبۡنَآؤُكُمۡ وَإِخۡوَٰنُكُمۡ وَأَزۡوَٰجُكُمۡ وَعَشِيرَتُكُمۡ وَأَمۡوَٰلٌ ٱقۡتَرَفۡتُمُوهَا وَتِجَٰرَةٞ تَخۡشَوۡنَ كَسَادَهَا وَمَسَٰكِنُ تَرۡضَوۡنَهَآ أَحَبَّ إِلَيۡكُم مِّنَ ٱللَّهِ وَرَسُولِهِۦ وَجِهَادٖ فِي سَبِيلِهِۦ فَتَرَبَّصُواْ حَتَّىٰ يَأۡتِيَ ٱللَّهُ بِأَمۡرِهِۦۗ وَٱللَّهُ لَا يَهۡدِي ٱلۡقَوۡمَ ٱلۡفَٰسِقِينَ ٢٤ )

‹‹፦ አባቶቻችሁና ወንዶች ልጆቻችሁ፣ወንድሞቻችሁም፣የሰበሰባችኋቸው ሀብቶችም፣መክሰሩዋን የምትፈሩዋት ንግድም፣የምትወዷቸው መኖሪያዎችም፣እናንተ ዘንድ ከአላህና ከመልክተኛው፣በርሱ መንገድም ከመታገል፣ይበልጥ የተወደዱ እንደኾኑ፣አላህ ትእዛዙን እስኪያመጣ ድረስ ተጠባበቁ፣በላቸው፤አላህም አመጠኞች ሕዝቦችን አይመራም።››

[አልተውባህ፡24]

ነቢዩ ﷺ እንዲህ ብለዋል፦

‹‹አንዳችሁ፣ከአባቱ ከልጁና ከሰዎች ሁሉ ይበልጥ እርሱ ዘንድ የተወደድኩ እስካልሆንኩ ድረስ፣(እውነተኛ) አማኝ አይሆንም።››

(በቡኻሪ የተዘገበ)

4-

ነቢዩን ﷺ ማክበርና ደረጃቸውን ማላቅ። አላህ ﷻ እንዲህ ብሏል፦

(لِّتُؤۡمِنُواْ بِٱللَّهِ وَرَسُولِهِۦ وَتُعَزِّرُوهُ وَتُوَقِّرُوهُ)

‹‹በአላህ ልታምኑ፣በመልክተኛውም፣(ልታምኑ) ልትረዱትም ልታከብሩትም፣››

[አልፈትሕ፡9]

በተጨማሪም አላህ ﷻ እንዲህ ብሏል፦

(فَٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ بِهِۦ وَعَزَّرُوهُ وَنَصَرُوهُ وَٱتَّبَعُواْ ٱلنُّورَ ٱلَّذِيٓ أُنزِلَ مَعَهُۥٓ أُوْلَٰٓئِكَ هُمُ ٱلۡمُفۡلِحُونَ ١٥٧)

‹‹እነዚያም በርሱ ያመኑ፣ያከበሩትም፣የረዱትም፣ያንን ከርሱ ጋር የተወረደውን ብርሃን የተከተሉ፣እነዚያ እነሱ የሚድኑ ናቸው።››

[አልአዕራፍ፡157]

5-

ነቢዩን ﷺ ማፍቀርና መውደድ፣ሙስሊም ሆነው በርሳቸው መንገድ የተጓዙና ፈለጋቸውን የተከተሉ ቤተሰቦቻቸውን ማክበር፣ነቢያችን ሙሐመድ ﷺ ስለ ቤተሰቦቻቸው የሰጡትን ማሳሰቢያ መቀበል። ነቢዩﷺ እንዲህ ብለዋል፦

‹‹በቤተሰቦቼ ጉዳይ አላህን እንድታስቡ አስታውሳችኋለሁ፤በቤተሰቦቼ ጉዳይ አላህን እንድታስቡ አስታውሳችኋለሁ፤በቤተሰቦቼ ጉዳይ አላህን እንድታስቡ አስታውሳችኋለሁ።››

(በሙስሊም የተዘገበ)

የነቢዩﷺ ቤተሰብ የሚባሉት ባለቤቶቻቸውን፣ልጆቻቸውንና ዘካ መቀበል ሐራም የተደረገባቸውን የቅርብ ዘመዶቻቸውን የሚያካትት የክቡራን ሰዎች ስብስብ ነው። አህሉል በይትን ክብራቸውን መንካትና መዝለፍ የማይፈቀድ ሲሆን፣ከኃጢአት የተጠበቁና ከአላህ ሌላ የሚመለኩ አድርጎ መውሰድም የተከለከለ ነው።

6-

አምነው የተከተሏቸውን ባልደረቦቻቸውን (ሶሓባ) በክፉ አለማንሳት፣ታሪካቸውን አለማጉደፍና የነቢዩ ሶሓባ አላህ ﷻ ያሞገሳቸው ትውልድ መሆናቸውን ማወቅ። ይህን በማስመልከት አላህﷻ እንዲህ ብሏል፦

( مُّحَمَّدٞ رَّسُولُ ٱللَّهِۚ وَٱلَّذِينَ مَعَهُۥٓ أَشِدَّآءُ عَلَى ٱلۡكُفَّارِ رُحَمَآءُ بَيۡنَهُمۡۖ تَرَىٰهُمۡ رُكَّعٗا سُجَّدٗا يَبۡتَغُونَ فَضۡلٗا مِّنَ ٱللَّهِ وَرِضۡوَٰنٗاۖ سِيمَاهُمۡ فِي وُجُوهِهِم مِّنۡ أَثَرِ ٱلسُّجُودِ)

‹‹የአላህ መልክተኛ ሙሐመድ፣እነዚያም ከርሱ ጋር ያሉት (ወዳጆቹ) በከሐዲዎቹ ላይ ብርቱዎች፣በመካከላቸው አዛኞች ናቸው፤አጎንባሾች ሰጋጆች ኾነው ታያቸዋል፤ከአላህ ችሮታንና ውዴታን ይፈልጋሉ፤ምልክታቸው ከስግደታቸው ፈለግ ስትኾን በፊቶቻቸው ላይ ናት፤››

[አልፈትሕ፡29]

ስለ ሶሓባ ሲናገሩ ነቢዩﷺ እንዲህ ብለዋል፦

‹‹ባልደረቦቼን አትዝለፉ! ባልደረቦቼን አትዝለፉ! ነፍሴ በእጁ በሆነው እምላለሁ፣አንዳችሁ የኡሑድን ተራራ የሚያክል ወርቅ ቢለግስ እንኳ (ምንዳው) የነሱን አንድ እፍስም (ሙድ) ሆነ ግማሹንም እንኳ አይደርስም።››

(በሙስሊም የተዘገበ)

ከሶሓባ በደረጃ ባላጮቹ አራቱ ቅን ኸሊፋዎች ማለትም አቡ በክር፣ዑመር፣ዑሥማንና ዐሊይ (ረ.ዐ) ናቸው። አላህ ﷻ እንዲህ ብሏል፦

(وَٱلسَّٰبِقُونَ ٱلۡأَوَّلُونَ مِنَ ٱلۡمُهَٰجِرِينَ وَٱلۡأَنصَارِ وَٱلَّذِينَ ٱتَّبَعُوهُم بِإِحۡسَٰنٖ رَّضِيَ ٱللَّهُ عَنۡهُمۡ وَرَضُواْ عَنۡهُ وَأَعَدَّ لَهُمۡ جَنَّٰتٖ تَجۡرِي تَحۡتَهَا ٱلۡأَنۡهَٰرُ خَٰلِدِينَ فِيهَآ أَبَدٗاۚ ذَٰلِكَ ٱلۡفَوۡزُ ٱلۡعَظِيمُ ١٠٠)

‹‹ከስደተኞቹና ከረዳቶቹም ሲኾኑ፣የመጀመሪዎቹ ቀዳሚዎች፣እነዚያም በበጎ ሥራ የተከተሏቸው፣አላህ ከነሱ ወዷል (ሥራቸውን ተቀብሏል)፤ከርሱም ወደዋል (በተሰጣቸው ምንዳ ተደስተዋል)፤በሥሮቻቸውም ወንዞች የሚፈሱባቸን፣ገነቶች በውስጣቸው ዘለዓለም ነዋሪዎች ሲኾኑ ለነርሱ አዘጋጅቶላቸዋል፣ይህ ታላቅ ዕድል ነው።››

[አልተውባህ፡100]

የነቢዩ ﷺ ባልደረቦች ከነቢዩ የተቀበሉትን ለኛ ያደረሱና የጠራ ሃይማኖትና ዕውቀት ያስተላለፉልን የወርቃማው ትውልድ አባላት ናቸው።


ፍጥረታት ሁሉ ወደ ፈጣሪ አምላካቸው ተመላሾች ናቸው፤መጨረሻቸውና ፍጻሜያቸው ወደርሱ ብቻ ነው። ይህ በአላህ ከማመን መሰረታዊ ጉዳዮች ብቻ ሳይሆን ከኢማን ማእዘናትም አንዱ ነው። በመጨረሻው ቀን ማመን አንዱ የእምነት ማእዘን ሲሆን፣ነቢያችን ﷺ ከሶሓባ ጋር በተቀመጡበት መልኣኩ ጅብሪል መጥቶ ሶሓባ ይማሩበት ዘንድ ስለ ኢማን ማእዘናት ሲጠይቃቸው፣ነቢዩ ﷺ እንዲህ ብለዋል፦

 

‹‹በአላህ፣በመላእኮቹ፣በመጽሐፎቹ፣በመልእክተኞቹ፣በመጨረሻው ቀን፣በጎም ሆነ ክፉ በቀድር (በቅድመ ውሳኔው) የሚከሰት መሆኑን ማመን ነው።››

(በሙስሊም የተዘገበ)

የመጨረሻው ቀን ተብሎ የተሰየመው ከዚያ በኋላ የጀነት ሰዎች በጀነት፣የእሳት ሰዎችም በጀሀነም ወደየቤቶቻቸው የሚገቡ በመሆኑ ሌላ ቀን የሌለለ በመሆኑ ነው። ቅዱስ ቁርኣን ውስጥ ደረጃውንና በዚህ ቀን የሚከሰቱትን ነገሮች ከባድነት በሚያመለክቱ አያሌ ስሞች ተጠቅሷል። ከነዚህም መካከል፣መከሰቷ የተረጋገጠ በመሆኑ ኋኝቷ ቀን፣ከፊሎቹን ጀነት ውስጥ ከፍ ስታደርግ ሌሎቹን እሳት ውስጥ ዝቅ የምታደርግ በመሆኗም ከፍ አድራጊ ዝቅ አድራጊዋ ቀን፣ የምርመራና የፍርድ ቀን፣አላህ የተናገራቸው ሁሉ የሚረጋገጡበት ቀን በመሆኗ አረጋጋጭቱ ቀን የሚሉ ይገኙበታል። በተጨማሪም አጥለቅላቂቱ ቀን፣የሚነፋው የቀንዱ ድምጽ ስለሚያደነቁር አደንቋሪቱ ቀን፣አላህ በከሓዲዎች ላይ ያስተላለፈው ዛቻ እውን ስለሚሆን የዛቻው ቀን፣የሚጸጸቱበትና የሚቆጩበት ቀን በመሆኗ የቁጭት ቀን፣ሁሉም በአንድ አደባባይ የሚገናኙበት ቀን በመሆኗ የመገናኛ ቀን፣የተቃረበች ቀን በመሆኗም የቀረበችው ቀን፣የጀነት ሰዎች የጀነት ሰዎችን፣የእሳት ሰዎችም የእሳት ሰዎችን የሚጣሩበት ቀን በመሆኗም የመጠራራት ቀን፣ቀጣይ ቀን የሌላት በመሆኗም መካኗ ቀን፣የመጨረሻዋ አገር፣የመርጊያ አገር፣ሰዎችን የምትሸፍን በመሆኗም ሸፋኝቱ ቀን . . የመሳሰሉ ሌሎች ስሞችም አሉት።

በመጨረሻው ቀን በማመን ውስጥ የሚካተቱ ነገሮች፦

አንደኛ- ከሞት በኋላ ባሉት ነገሮች ማመን

የመቃብር ውስጥ ፈተና፦

ይህ ሟቹ ከተቀበረ በኋላ መቃብሩ ውስጥ ስለ ጌታው፣ስለ ሃይማኖቱ፣ስለ ነቢዩ የሚጠየቅበት ፈተና ነው። አላህ ﷻ ለአማኝ አገልጋዮቹ ጽናት ይሰጥና ‹‹ጌታዬ አላህ ነው፤ሃይማኖቴ እስላም ነው፤ነቢዬ ሙሐመድ ናቸው›› ብለው ይመልሳሉ። አላህ ﷻ ግፈኞቹን ያጠማቸውና ከሓዲው፦ ‹‹ሃህ . . ሃህ . . አላውቅም›› ይላል። ተጠራጣሪው መናፍቅ ደግሞ፦ ‹‹እኔ እንጃ፣ሰዎች ሲሉ ሰምቼ ነው ያልኩት›› ብሎ ይመልሳል።

የመቃብር ውስጥ ስቃይና ድሎት፦

መቃብር ውስጥ የሚሰቃዩት ግፈኞች፣መናፍቃን፣ከሓዲዎችና ኃጢኣን አማኞች ናቸው። አላህ ﷻ እንዲህ ብሏል፦

(وَلَوۡ تَرَىٰٓ إِذِ ٱلظَّٰلِمُونَ فِي غَمَرَٰتِ ٱلۡمَوۡتِ وَٱلۡمَلَٰٓئِكَةُ بَاسِطُوٓاْ أَيۡدِيهِمۡ أَخۡرِجُوٓاْ أَنفُسَكُمُۖ ٱلۡيَوۡمَ تُجۡزَوۡنَ عَذَابَ ٱلۡهُونِ بِمَا كُنتُمۡ تَقُولُونَ عَلَى ٱللَّهِ غَيۡرَ ٱلۡحَقِّ وَكُنتُمۡ عَنۡ ءَايَٰتِهِۦ تَسۡتَكۡبِرُونَ ٩٣)

‹‹በደለኞችንም በሞት መከራዎች ውስጥ በኾኑ ጊዜ መላእክት እጆቻቸውን ዘርጊዎች ኾነው (ለቅጥጥብ) ነፍሶቻችሁን አውጡ፤በአላህ ላይ እውነት ያልኾነን ነገር ትናገሩ በነበራችሁትና ከአንቀጾቹም ትኮሩ በነበራችሁት ምክንያት፣ዛሬ የውርደትን ቅጣት ትመነዳላችሁ፣(የሚሏቸው ሲኾኑ) ብታይ ኖሮ፣(አስደናቂን ነገር ባየህ ነበር)።››

[አልአንዓም፡93]

አላህ ﷻ የፈርዖንን ቤተሰቦች አስመልክቶ እንዲህ ብሏል፦

(ٱلنَّارُ يُعۡرَضُونَ عَلَيۡهَا غُدُوّٗا وَعَشِيّٗاۚ وَيَوۡمَ تَقُومُ ٱلسَّاعَةُ أَدۡخِلُوٓاْ ءَالَ فِرۡعَوۡنَ أَشَدَّ ٱلۡعَذَابِ ٤٦ )

‹‹እሳት በጧትና በማታ በርሷ ላይ ይቀርባሉ፤ሰዓቲቱም በምትኾንበት ቀን የፈርዖንን ቤተሰቦች ብርቱ ቅጣት (ገሀነምን) አግቡዋቸው (ይባላል)።››

[አልሙእምን፡46]

ዘይድ ብን ሣብት ባስተላለፉት ሐዲሥ ነቢዩ ﷺ እንዲህ ብለዋል፦

‹‹መቀባበርን ትተዋላችሁ ብዬ ባልሰጋ ኖሮ እኔ ‘ምሰማውን የመቃብር ውስጥ ስቃይ እንዲያሰማችሁ አላህን እለምን ነበር።›› ከዚያም ነቢዩ ፊታቸውን ወደኛ አዞሩና፦ ‹‹ከመቃብር ውስጥ ስቃይ የአላህን ጥበቃ ለምኑ›› አሉን። ‹‹ከመቃብር ውስጥ ስቃይ በአላህ እንጠበቃለን›› አልን። ‹‹ከእሳት ስቃይ የአላህን ጥበቃ ለምኑ›› አሉን። ‹‹ከእሳት ስቃይ በአላህ እንጠበቃለን›› አልን። ‹‹ግልጽ ከሆኑትና ስውር ከሆኑትም ፈተናዎች ሁሉ ለመጠበቅ አላህን ለምኑ አሉን›› ‹‹ግልጽ ከሆኑትና ስውር ከሆኑትም ፈተናዎች ሁሉ በአላህን እንጠበቃለን አልን።›› በመቀጠልም ‹‹ከደጅጃል (ሐሳዊ መሲሕ) ፈተና የአላህን ጥበቃ ለምኑ›› አሉን። ‹‹ከደጅጃል (ሐሳዊ መሲሕ) ፈተና በአላህ እንጠበቃለን›› አልን።

(በሙስሊም የተዘገበ)

ዑሥማን መቃብር አጠገብ ሲቆሞ ጺማቸው እስኪርስ ያለቅሱ ነበር። ጀነትና ጀሀነም ሲወሱ አያለቅሱም፣በዚህ ያለቅሳሉን? ተብለው ሲጠየቁ፣የአላህ መልእክተኛ ﷺ ፦ ‹‹መቃብር ከኣኽራ ማረፊያ ቦታዎች የመጀመሪያው ማረፊያ ነው፣ከርሱ መዳን ከተቻለ ቀጥሎ ያለው ከርሱ የቀለለ ነው፤በዚያ መዳን ካልተቻለ ግን ቀጥሎ ያለው ከርሱ የከፋ ነው።›› ብለዋል፣አሉ። በማከልም ነቢዩ ﷺ ፦ ‹‹ከመቃብር ይበልጥ አስበርጋጊ የሆነ ምንም የከፋ ትእይንት አይቼ አላውቅም።›› አሉ፣ብለዋል።

(በአሕመድ የተዘገበ)

የመቃብር ውስጥ ድሎት ለእውነተኞቹ ምእመናን ሲሆን፣አላህ ﷻ እንዲህ ብሏል፦

(إِنَّ ٱلَّذِينَ قَالُواْ رَبُّنَا ٱللَّهُ ثُمَّ ٱسۡتَقَٰمُواْ تَتَنَزَّلُ عَلَيۡهِمُ ٱلۡمَلَٰٓئِكَةُ أَلَّا تَخَافُواْ وَلَا تَحۡزَنُواْ وَأَبۡشِرُواْ بِٱلۡجَنَّةِ ٱلَّتِي كُنتُمۡ تُوعَدُونَ ٣٠)

‹‹እነዚያ ጌታችን አላህ ነው ያሉ፣ከዚያም ቀጥ ያሉ፦ አትፍሩ፤አትዘኑም፤በዚያችም ተስፋ ቃል ትደረግላችሁ በነበራችሁት ገነት ተበሰሩ፤በማለት በነሱ ላይ መላእክት ይወርዳሉ።››

[ሓ ሚም አልሰጅዳህ፡30]

አላህﷻ እንዲህ ብሏል፦

( فَلَوۡلَآ إِذَا بَلَغَتِ ٱلۡحُلۡقُومَ ٨٣ وَأَنتُمۡ حِينَئِذٖ تَنظُرُونَ ٨٤ وَنَحۡنُ أَقۡرَبُ إِلَيۡهِ مِنكُمۡ وَلَٰكِن لَّا تُبۡصِرُونَ ٨٥ فَلَوۡلَآ إِن كُنتُمۡ غَيۡرَ مَدِينِينَ ٨٦ تَرۡجِعُونَهَآ إِن كُنتُمۡ صَٰدِقِينَ ٨٧ فَأَمَّآ إِن كَانَ مِنَ ٱلۡمُقَرَّبِينَ ٨٨ فَرَوۡحٞ وَرَيۡحَانٞ وَجَنَّتُ نَعِيمٖ ٨٩ وَأَمَّآ إِن كَانَ مِنۡ أَصۡحَٰبِ ٱلۡيَمِينِ ٩٠ فَسَلَٰمٞ لَّكَ مِنۡ أَصۡحَٰبِ ٱلۡيَمِينِ ٩١ وَأَمَّآ إِن كَانَ مِنَ ٱلۡمُكَذِّبِينَ ٱلضَّآلِّينَ ٩٢ فَنُزُلٞ مِّنۡ حَمِيمٖ ٩٣ وَتَصۡلِيَةُ جَحِيمٍ ٩٤ إِنَّ هَٰذَا لَهُوَ حَقُّ ٱلۡيَقِينِ ٩٥ فَسَبِّحۡ بِٱسۡمِ رَبِّكَ ٱلۡعَظِيمِ ٩٦ )

‹‹(ነፍስ) ጉረሮንም በደረሰች ጊዜ። እናንተ ያን ጊዜ የምታዩ ስትኾኑ። እኛም፣ግን አታዩም እንጅ ከናንተ ይልቅ ወደርሱ የቀረብን ስንኾን። የማትዳኙም ከኾናችሁ። እውነተኞች እንደ ኾናችሁ፣(ነፍሲቱን ወደ አካሉ) ለምን አትመልሷትም። (ሟቹ) ከባለሟሎቹ ቢኾንማ። (ለርሱ) ዕረፍት መልካም ሲሳይም፣የመጠቀሚያ ገነትም አልለው። ከቀኝ ጓዶች ቢኾንማ። ከቀኝ ጓዶች ስለ ኾንክ ላንተ ሰላም አልለህ (ይባላል)። ከሚያስዋሹት ጠማማዎችም ቢኾንማ። ከፈላ ውሃ የኾነ መስተንግዶ አልለው። በገሀነም መቃጠልም (አልለው)። ይህ እርሱ እርግጠኛ እውነት ነው። የታላቁንም ጌታህን ስም አውድስ። ››

[አልዋቅዓህ፡83-93]

ሙእምን የሆነ ሰው፣መቃብር ውስጥ የሁለቱን መላእኮች ጥያቄዎች ከመለሰ የሚሆነውን ሁኔታ አስመልክተው ነቢዩ ﷺ እንዲህ ብለዋል፦

‹‹ጠሪ ከሰማይ ይጣራና፦ ‹ባሪያዬ እውነቱን ተናገሯልና ከጀነት በሆነ ነገር አንጥፉለት፤ከጀነትም ልብስ አልብሱት፤ወደ ጀነት የሚወስድ በርም ክፈቱለት› ይላል። በዚህም ነፋስዋና የሽታዋ መዓዛ ይመጣለታል፤የዓይን እይታ እስከደረሰበት ድረስም መቃብሩ ይሰፋለታል።››

(በአሕመድና በአቡዳውድ ረዘም ባለ የሐዲሥ ትረካ ውስጥ የተዘገበ)

ሁለተኛ- ከሞት ዳግም መቀስቀስ (በዕሥ) በመኖሩ ማመን

በቀንዱ ለሁለተኛ ጊዜ ሲነፋ ሙታን፣ባዶ እግራቸውን ያለ ጫማ፣ራቆታቸውን ያለ ልብስ፣ያልተገረዙ ሆነው ወደ ዓለማት ጌታ የሚቀሰቀሱበት ሁኔታ ነው። አላህ ﷻ እንዲህ ብሏል፦

(كَمَا بَدَأۡنَآ أَوَّلَ خَلۡقٖ نُّعِيدُهُۥۚ وَعۡدًا عَلَيۡنَآۚ إِنَّا كُنَّا فَٰعِلِينَ ١٠٤)

‹‹የመጀመሪያን ፍጥረት እንደ ጀመርን፣እንመልሰዋለን፤(መፈጸሙ) በኛ ላይ የኾነን ቀጠሮ ቀጠርን፤እኛ (የቀጠርነውን) ሠሪዎች ነን።››

[አልአንቢያ፡104]

ዳግም ከሞት መነሳት በቁርኣን፣በሱንና አና በሙስሊሞች የጋራ አቋም የተረጋገጠ እውነታ ነው። አላህﷻ እንዲህ ብሏል፦

( ثُمَّ إِنَّكُم بَعۡدَ ذَٰلِكَ لَمَيِّتُونَ ١٥ ثُمَّ إِنَّكُمۡ يَوۡمَ ٱلۡقِيَٰمَةِ تُبۡعَثُونَ ١٦ )

‹‹ከዚያም እናንተ ከዚህ በኋላ ሟቾች ናችሁ። ከዚያም እናንተ በትንሣኤ ቀን ትቀሰቀሳላችሁ።››

[አልሙእምኑን፡15-16]

ነቢዩ ﷺ እንዲህ ብለዋል፦

‹‹ሰዎች በትንሳኤ ቀን ባዶ እግራቸውን ያለ ጫማና ያልተገረዙ ሆነው ይሰበሰባሉ።››

(በቡኻሪና ሙስሊም የተዘገበ)

ጸንቶ የተረጋገጠ በመሆኑ ላይ ሙስሊሞች በሙሉ ድምጽ የተስማሙበት ሲሆን፣በመልእክተኞች አንደበት የተጣለባቸውን ኃላፊነትና ግዴታ በተመለከተ እንደ አፈጻጸማቸው ተገቢ ዋጋቸውን ሊሰጣቸው፣አላህﷻ ለፍጥረታት መመለሻ እንዲኖራቸው ማድረጉ ጥበባዊም ነው። አላህﷻ እንዲህ ብሏል፦

( أَفَحَسِبۡتُمۡ أَنَّمَا خَلَقۡنَٰكُمۡ عَبَثٗا وَأَنَّكُمۡ إِلَيۡنَا لَا تُرۡجَعُونَ ١١٥ )

‹‹የፈጠርናችሁ ለከንቱ መኾኑን እናንተም ወደኛ የማትመለሱ መኾናችሁን ጠረጠራችሁን? (ለከንቱ የፈጠርናችሁ መሰላችሁን?)››

[አልሙእምኑን፡115]

አላህ ﷻ እንዲህ ብሏል፦

(إِنَّ الَّذِي فَرَضَ عَلَيْكَ الْقُرْآَنَ لَرَادُّكَ إِلَى مَعَادٍ )

‹‹ቁርኣንን ባንተ ላይ ያወረደው፣(አምላክ)፣ወደ መመለሻ (መካ) በእርግጥ መላሺህ ነው፤››

[አልቀሶስ፡85]

ሦስተኛ- የትንሣኤን ቀን ምልክቶችና የመቃረቡ አመላካች የሆኑ ነገሮችን በሚመለከት በተላለፉት ማመን፦

እነዚህ ከቅያማ ቀን አስቀድመው የሚከሰቱና መቃረቡን የሚጠቁሙ ነገሮች ሲሆኑ፣መለስተኛና ከፍተኛ ተብለው በሁለት ይከፈላለሉ።

መለስተኛ ምልክቶች፦

እነዚህ በአብዛኛው ከትንሳኤ ቀን ረዘም ያለ ጊዜ አስቀድመው የሚታዩ ምልክቶች ናቸው። ከነዚህ ከፊሎቹ ተከስተው ያለፉ ሲሆኑ ተደጋግመው ሊከሰቱም ይችላሉ። ከፊሎቹ ደግሞ የታዩና አሁንም በመከታተል መታየታቸውን የቀጠሉ ናቸው። ሌሎቹ ደግሞ እስካሁን ያልተከሰቱ ሲሆኑ፣እውነተኛውና ተአማኒው ነቢይﷺ እንደ ገነገሩን ሁሉ በእርግጥ የሚከሰቱ ናቸው። እነዚህም የነቢዩ ሙሐመድን ﷺ መላክ፣መሞታቸውን፣የቤተል መቅድስን (እየሩሳሌም) በድል መያዝ፣የተፈታታኝ መከራዎችን መከሰት፣የእምነት አጉዳይነት መስፋፋትን፣የሸሪዓዊ ዕውቀት ማነስና የማይምነት መብዛትን፣የዝሙትና የወለድ መስፋፋትን፣የሙዚቃና ጭፈራ መሰራጨትን፣የአስካሪ መጠጥ በብዛት መጠጣትን፣የበግ እረኞች በሕንጻዎች ግንባታ መሽቀዳደምን፣እንደ ጌታ እስከማዘዝ ድረስ የልጆች እናቶቻቸውን ማስከፋትና ማስቀየምን፣የነፍስ ግድያ መበራከትን፣የመሬት መንቀጥቀጥ መብዛትን፣የመሬት መደርባትን፣የገጽታ ወደ መጥፎ መቀየርን፣የተራቆቱ ለባሽ ሴቶች መታየትን፣በሐሰት መመስከርን፣ እውነተኛ ምስክርነትን መደበቅ መበራከትንና በቁርኣንና በነቢዩ ሱንና ውስጥ የተመለከቱ ሌሎች ብዙዎችን የመሳሰሉ ናቸው።

ከፍተኛዎቹ ምልክቶች፦

እነዚህ መከሰታቸው የቅያማ ቀን መቃረቡንና ያ አስፈሪ ታላቅ ቀን መምጫው አጭር ጊዜ ብቻ የቀረው መሆኑን የሚጠቁሙ በጣም የከበዱና የገዘፉ ጉዳዮች ናቸው። እነሱም ዐሥር ምልክቶች ሲሆኑ፣የደጅጃል (ሐሳዊ መሲሕ) መታየት፣የነቢዩ ዒሳ መምጣት፣የየእጁጅና መእጁጅ መታየት፣ሦስት ግዙፍ የምድር መደርበቶች፣አንድ መደርበት በምሥራቅ፣አንድ መደርበት በምዕራብ፣አንድ መደርበት በዐረቢያ ልሳነምድር መከሰት፤የተለየ ጭስ መታየት፣የፀሐይ በምዕራብ በኩል ከመጥለቂያዋ ተመልሳ መውጣት፣የምድር እንስሳ (ዳባህ) መውጣት፣ሰዎችን ወደ መሰብሰቢያው አደባባይ የምትነዳቸው እሳት ናቸው። እነዚህ ምልክቶች የሚታዩት በተከታታይነት ሲሆን፣የመጀመሪያው ከታየ ሌሎቹ ተከታትለው ይመጣሉ።

አራተኛ- በትንሣኤ ቀን የሚከሰቱትን አስፈሪና አንቀጥቃጭ ትእይንቶችና ሁነቶች በሚመለከት በተላለፈው ማመን። ለምሳሌ፦

1-

የታላላቅ ተራሮች ተፍረክርከው መናድና ከመሬት ወለል ጋር እኩል መሆን። አላህ ﷻ እንዲህ ብሏል፦

( وَتَرَى ٱلۡجِبَالَ تَحۡسَبُهَا جَامِدَةٗ وَهِيَ تَمُرُّ مَرَّ ٱلسَّحَابِۚ )

‹‹ጋራዎችንም እነርሱ እንደ ደመና አስተላለፍ የምታልፍ ስትኾን የቆመች ናት ብለህ የምታስባት ኾና ታያታለህ፤››

[አልነምል፡88]

በተጨማሪም አላህﷻ እንዲህ ብሏል፦

( وَبُسَّتِ ٱلۡجِبَالُ بَسّٗا ٥ فَكَانَتۡ هَبَآءٗ مُّنۢبَثّٗا ٦)

‹‹ተራራዎችም መፍፈርፈርን በተፈረፈሩ ጊዜ (እንደ ተፈጨ ዱቄት በኾኑ ጊዜ)። የተበተነ ብናኝ በኾኑም ጊዜ፤››

[አልዋቅዓህ፡5-6]

አላህ ﷻ እንዲህ ብሏል፦

( وَتَكُونُ ٱلۡجِبَالُ كَٱلۡعِهۡنِ ٩ )

‹‹ጋራዎችም በተለያዩ ቀለማት እንደ ተነከረ ሱፍ፣(ነፋስ እንደሚያበረው) በሚኾኑበት ቀን።››

[አልመዓሪጅ፡9]

አላህ ﷻ እንዲህ ብሏል፦

( وَيَسۡؤلُونَكَ عَنِ ٱلۡجِبَالِ فَقُلۡ يَنسِفُهَا رَبِّي نَسۡفٗا ١٠٥ فَيَذَرُهَا قَاعٗا صَفۡصَفٗا ١٠٦ لَّا تَرَىٰ فِيهَا عِوَجٗا وَلَآ أَمۡتٗا ١٠٧ )

‹‹ከጋራዎችም ይጠይቁሃል፤በላቸው፦ ጌታዬ መበተንን ይበትናቸዋል። ትክክል ሜዳም ኾና ይተዋታል። በርሷ ዝቅታና ከፍታን አታይም።››

[ጣሃ፡105-107]

2-

የባሕሮችና የውቅያኖሶች ፍንዳታና ተቀጣጥለው የሚነዱ መሆናቸው። የምድራችንን አብዛኛውን ክፍል የሚሸፍኑ ባሕሮች በዚያ ቀን ተደበላልቀው ይፈነዳሉ። አላህﷻ እንዲህ ብሏል፦

(وَإِذَا ٱلۡبِحَارُ فُجِّرَتۡ ٣)

‹‹ባሕሮችም በተከፈቱና በተደበላለቁ ጊዜ፤››

[አልእንፍጣር፡3]

(وَإِذَا ٱلۡبِحَارُ سُجِّرَتۡ ٦)

‹‹ባሕሮችም በተቃጠሉ ጊዜ፤››

[አልተክዊር፡6]

3-

ሰዎች የለመዷት ምድርና ሰማያትም እንዲሁ ይለወጣሉ። ምልክትም ሆነ አሻራ በሌላት ሌላ ምድር ላይ ዳግም ይቀሰቀሳሉ። አላህ ﷻ እንዲህ ብሏል፦

(يَوۡمَ تُبَدَّلُ ٱلۡأَرۡضُ غَيۡرَ ٱلۡأَرۡضِ وَٱلسَّمَٰوَٰتُۖ وَبَرَزُواْ لِلَّهِ ٱلۡوَٰحِدِ ٱلۡقَهَّارِ ٤٨)

‹‹ምድር በሌላ ምድር የምትለወጥበትን፣ሰማያትም፣(እንደዚሁ)፣አንድ አሸናፊ ለኾነው አላህም (ፍጡራን ሁሉ) የሚገለጹበትን ቀን (አስታውስ)።››

[ኢብራሂም፡48]

ነቢዩ ﷺ እንዲህ ብለዋል፦

‹‹በቅያማ ቀን ሰዎች እንደ ስንዴ ዳቦ ነጭ አፈርማ በሆነች መሬት ላይ ይሰበሰባሉ።››

(በቡኻሪና ሙስሊም የተዘገበ)

ምንም ምልክት የሌላት ነጭ ትሆናለች።

4-

ሰዎች ያልለመዱትን ነገር ይመለከታሉ። ፀሐይና ጨረቃን አንድ ላይ ሆነው ያያሉ። አላህ ﷻ እንዲህ ብሏል፦

(فَإِذَا بَرِقَ ٱلۡبَصَرُ ٧ وَخَسَفَ ٱلۡقَمَرُ ٨ وَجُمِعَ ٱلشَّمۡسُ وَٱلۡقَمَرُ ٩ يَقُولُ ٱلۡإِنسَٰنُ يَوۡمَئِذٍ أَيۡنَ ٱلۡمَفَرُّ ١٠)

‹‹ዓይንም በዋለለ ጊዜ፤ጨረቃም በጨለመ ጊዜ፤ፀሐይና ጨረቃም በተሰበሰቡ ጊዜ፤ሰው በዚያ ቀን መሻሻው የት ነው ይላል?››

[አልቅያማህ፡7-10]

5-

የቀንዱ መነፋት የዚህች የዱንያ ዓለም የመጨረሻ ፍጻሜ ይሆናል። ያች ቀን ስትመጣ የቀንዱ መነፋት በምድርና በሰማያት ላለው ሕይወት ሁሉ ፍጻሜ ይሰጣል።

( وَنُفِخَ فِي ٱلصُّورِ فَصَعِقَ مَن فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَمَن فِي ٱلۡأَرۡضِ إِلَّا مَن شَآءَ ٱللَّهُۖ )

‹‹በቀንዱም ይነፋል፤በሰማያት ውስጥ ያለው ፍጡርና በምድርም ውስጥ ያለው ፍጡር ሁሉ፣አላህ የሻው ሲቀር በድንጋጤ ይሞታል፤››

[አልዙመር፡68]

ከቀንዱ የሚወጣው ድምጽ መገመት ከሚቻለው በላይ ከባድና ነገሮችን ሁሉ የሚያወድም ሲሆን፣የሰማው ሰው መናዘዝም ሆነ ወደ ቤተሰቡና ጓደኞቹ መመለስ አይችልም።

( مَا يَنظُرُونَ إِلَّا صَيۡحَةٗ وَٰحِدَةٗ تَأۡخُذُهُمۡ وَهُمۡ يَخِصِّمُونَ ٤٩ فَلَا يَسۡتَطِيعُونَ تَوۡصِيَةٗ وَلَآ إِلَىٰٓ أَهۡلِهِمۡ يَرۡجِعُونَ ٥٠ )

‹‹እነርሱ የሚከራከሩ ሲኾኑ፣በድንገት የምትይዛቸው የኾነችን አንዲትን ጩኸት እንጂ ሌላን አይጠባበቁም። (ያን ጊዜ) መናዘዝንም አይችሉም፤ወደ ቤተሰቦቻቸውም አይመለሱም።››

[ያሲን፡49-50]

ነቢዩም ﷺ እንዲህ ብለዋል፦

‹‹ከዚያም በቀንዱ ይነፋና አንገቱን የሚያዘነብልና ቀና የሚያደርግ ቢሆን እንጅ ማንም አይሰማውም። መጀመሪያ የሚሰማው ሰው ለግመሎቹ የመጠጫ ኩሬውን የሚመርግ ሰው ሲሆን በድንጋጤውና በእንቅጥቃጤው ይሞታል፤ሰዎችም ይሞታሉ።››

(በሙስሊም የተዘገበ)

6-

አላህ ﷻ በመሰባሰቢያው ምድር ላይ ከመጀመሪያው አንስቶ የፈጠራቸውን ፍጥረታት ሁሉ ይሰበስባቸዋል። በዚያች ምድር ላይ ሁሉም ሰውና ጋኔኑም እንስሳት እንኳ ሳይቀሩ ከመጀመሪያ እስከመጨረሻ ይሰበሰቡባታል። አላህ ﷻ እንዲህ ብሏል፦

(إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَأٓيَةٗ لِّمَنۡ خَافَ عَذَابَ ٱلۡأٓخِرَةِۚ ذَٰلِكَ يَوۡمٞ مَّجۡمُوعٞ لَّهُ ٱلنَّاسُ وَذَٰلِكَ يَوۡمٞ مَّشۡهُودٞ ١٠٣)

‹‹በዚህ ውስጥ የመጨረሻውን ቀን ቅጣት ለሚፈሩ ሁሉ መገሠጫ አልለ። ይህ (የትንሣኤ ቀን)፣ሰዎች በርሱ የሚሰበሰቡበት ቀን ነው፤ይህም የሚጣዱት ቀን ነው።››

[ሁድ፡103]

በተጨማሪም ﷻ እንዲህ ብሏል፦

(قُلۡ إِنَّ ٱلۡأَوَّلِينَ وَٱلۡأٓخِرِينَ ٤٩ لَمَجۡمُوعُونَ إِلَىٰ مِيقَٰتِ يَوۡمٖ

مَّعۡلُومٖ ٥٠)

‹‹በላቸው፦ ፊተኞቹም ኋለኞቹም። በተወሰነ ቀነ ቀጠሮ በእርግጥ ተሰብሳቢዎች ናቸው።››

[አልዋቅዓህ፡49-50]

7-

ሰዎች አላህ እንደፈጠራቸው ራቆታቸውን ሆነው ይሰበሰባሉ። ከትእይንቱ አስጨናቂነትና አስበርጋጊነት የተነሳ አንዱ ሌላውን የሚያይበት ሁኔታ የለም። እመ ምእመናን ዓእሻ (ረ.ዐ) በዚህ ሁኔታ ተገርመዋል። ይህን በተመለከተ ባስተላለፉት ሐዲሥ እንዲህ ብለዋል፦

የአላህ መልክተኛ ﷺ ፦ ‹‹ያለ ጫማ፣ራቆታችሁን፣ያልተገረዛችሁ ሆናችሁ ትሰበሰባላችሁ›› ሲሉ፣የአላህ መልክተኛ ሆይ! ወንዶችና ሴቶች አንዱ ሌላውን እየተመለከተ? አልኳቸው። እሳቸውም፦ ‹‹ሁኔታው ያ የሚያሳስባቸው ከመሆን እጅግ የከበደ ነው›› አሉ።

(በቡኻሪ የተዘገበ)

8-

እንስሳት እንኳ ሳይቀሩ ተበዳይ በዳይን ይበቀላል። ነቢዩﷺ እንዲህ ብለዋል፦

‹‹ቀንድ ለሌላት ፍየል ቀንድ ባላት ፍየል ላይ በቀሏ እስኪወሰድላት ድረስ፣በትንሣኤ ቀን የተጣሱ መብቶችን ለባለቤቶቻቸው በእርግጥ ትጠየቁበታላችሁ።››

(በሙስሊም የተዘገበ)

ነቢዩﷺ እንዲህ ብለዋል፦

‹‹በክብሩም ሆነ በሌላ ነገር በወንድሙ ላይ በደል የፈጸመ ሰው፣ዲናርም ሆነ ድርሀም የማይኖሩ ከመሆናቸው በፊት ዛሬውኑ ራሱን ነጻ ያድርግ። መልካም ሥራ ያለው ከሆነ በበደሉ ልክ ይወሰድበታል፤በጎ ሥራዎች ከሌሉት ደግሞ ከተበዳዩ ኃጢአቶች ተወስደው በርሱ ላይ ይቆለላሉ።››

(በቡኻሪ የተዘገበ)

9-

ሰዎች እንደ ሥራዎቻቸው ደረጃ በገዛ ላባቸው እስኪጥለቀለቁ ድረስ ፀሐይ ወደ አናታቸው ትቀርባለች። ነቢዩ ﷺ እንዲህ ብለዋል፦

‹‹በትንሣኤ ቀን፣ፀሐይ ወደ ፍጥረታት እስከ አንድ ማይል ድረስ ትቀርባለች፤(ሚል ሲሉ የርቀት መለኪያ ይሁን ወይም የዓይን መኳያ እንጨት ማለታቸው ይሁን ግን በእርግጥ አላውቅም፣ብለዋል ዘጋቢው እብን ዓምር)። የሰዎች ላብ መጠንም እንደ ሥራዎቻቸው ደረጃ ሲሆን፣ላቡ እስከ ቁርጭምጭሚቶች የሚደርስ፣ላቡ እስከ ጉልበቶቹ የሚደርስ፣ላቡ እስከ ዳሌው የሚደርስ፣ላቡ አጥለቅልቆት ከአፉ ደርሶ የሚለጉመው ይገኝባቸዋል።›› ካሉ በኋላ ረሱል ﷺበእጃቸው ወደ አፋቸው አመለከቱ።

(በሙስሊም የተዘገበ)

10-

መጽሐፉን በቀኝ እጁ የሚወስድና በግራ እጁ የሚወስድ ሲኖር፣እያንዳንዱ ሰው መጽሐፉ ወደ እጁ እስኪገባ ድረስ ሰዎች በግራ መጋባት፣በፍርሃትና በስጋት ውስጥ እንደ ዋለሉ ይቆያሉ። ለሙእምኖች መጽሐፎቻቸው በቀኝ እጆቻቸው ሲሰጧቸው መዳኛቸው በመቃረቡ ይጽናናሉ። ከሓዲዎችና መናፍቃን ግን መጽሐፎቻቸው በግራ እጃቸው ሲሰጧቸው ተገቢ ዋጋቸውን በማግኘታቸው ጭንቀትና ውጥረታቸው ይጨምራል። አላህ ﷻ እንዲህ ብሏል፦

( فَأَمَّا مَنۡ أُوتِيَ كِتَٰبَهُۥ بِيَمِينِهِۦ فَيَقُولُ هَآؤُمُ ٱقۡرَءُواْ كِتَٰبِيَهۡ ١٩ إِنِّي ظَنَنتُ أَنِّي مُلَٰقٍ حِسَابِيَهۡ ٢٠ فَهُوَ فِي عِيشَةٖ رَّاضِيَةٖ ٢١ فِي جَنَّةٍ عَالِيَةٖ ٢٢ قُطُوفُهَا دَانِيَةٞ ٢٣ كُلُواْ وَٱشۡرَبُواْ هَنِيٓئا بِمَآ أَسۡلَفۡتُمۡ فِي ٱلۡأَيَّامِ ٱلۡخَالِيَةِ ٢٤ وَأَمَّا مَنۡ أُوتِيَ كِتَٰبَهُۥ بِشِمَالِهِۦ فَيَقُولُ يَٰلَيۡتَنِي لَمۡ أُوتَ كِتَٰبِيَهۡ ٢٥ وَلَمۡ أَدۡرِ مَا حِسَابِيَهۡ ٢٦ يَٰلَيۡتَهَا كَانَتِ ٱلۡقَاضِيَةَ ٢٧ مَآ أَغۡنَىٰ عَنِّي مَالِيَهۡۜ ٢٨ هَلَكَ عَنِّي سُلۡطَٰنِيَهۡ ٢٩ )

‹‹መጽሐፉን በቀኙ የተሰጠ ሰውማ፣(ለጓደኞቹ) እንኩ፤መጽሐፌን አንብቡ ይላል። እኔ ምርመራየን የምገናኝ መኾኑን አረጋገጥኩ፤(ተዘጋጀሁም፣ይላል)። እርሱም በተወደደች ኑሮ ውስጥ ይኾናል። በከፍተኛይቱ ገነት ውስጥ። ፍሬዎችዋ ቅርቦች የኾኑ። በአለፉት ቀናት ውስጥ (በምድረ ዓለም) ባስቀደማችሁት ምክንያት ብሉ፤ጠጡም፤(ይባላሉ)። መጽሐፉንም በግራው የተሰጠውማ ዋ ጥፋቴ! ምነው መጽሐፌን ባልተሰጠሁ፣ይላል። ምርመራየንም ምን እንደ ኾነ ባላወቅሁ። እርሷ (ሞት፣ሕይወቴን) ምነው ፈጻሚ በኾነች (እንደ ሞትኩ ዳግም ሳልነሳ በቀረሁ)። ገንዘቤ ከኔ ምንንም አላብቃቃኝ፤(አልጠቀመኝም)። ኀይሌ ከኔ ላይ ጠፋ (ይላል)።››

[አልሓቃህ፡19-29]

11-

በሁኔታው አስጨናቂነትና በሰፈነው ከባድ ጭንቀትና ውጥረት ምክንያት፣ሰው በነፍስ አውጭኝ ስለራሱ ብቻ መጨነቅ እንጂ ማንንም አይጠይቅም። አላህ ﷻ እንዲህ ብሏል፦

(يَوۡمَ لَا يَنفَعُ مَالٞ وَلَا بَنُونَ ٨٨)

‹‹ገንዘብም ልጆችም በማይጠቅሙበት ቀን፤››

[አልሹዐራእ፡88]

አላህﷻ እንዲህ ብሏል፦

(يَوۡمَ يَفِرُّ ٱلۡمَرۡءُ مِنۡ أَخِيهِ ٣٤ وَأُمِّهِۦ وَأَبِيهِ ٣٥ وَصَٰحِبَتِهِۦ وَبَنِيهِ ٣٦ لِكُلِّ ٱمۡرِيٕٖ مِّنۡهُمۡ يَوۡمَئِذٖ شَأۡنٞ يُغۡنِيهِ ٣٧)

‹‹ሰው ከወንድሙ በሚሸሽበት ቀን፣ከናቱም፣ካባቱም፣ከሚስቱም፣ከልጁም፣ከነሱ ሌላው ሁሉ በዚህ ቀን (ከሌላው) የሚያብቃቃው ኹኔታ አልለው (ለራሱ ብቻ ማሰብና መጨነቅ ይኖርበታል)።››

[ዐበሰ፡34-37]

አምስተኛ- ምርመራና ለሁሉም እንደሥራው የሚሰጥ መሆኑን ማመን፦

አንድ የአላህ ባሪያ በዚህ ዓለም ላይ በፈጸማቸው ነገሮች ሁሉ የሚጠየቅና የሚመረመር ሲሆን፤ሁሉም የሥራውን ዋጋ ይቀበላል። አላህ ﷻ እንዲህ ብሏል፦

(إِنَّ إِلَيۡنَآ إِيَابَهُمۡ ٢٥ ثُمَّ إِنَّ عَلَيۡنَا حِسَابَهُم ٢٦)

‹‹መመለሻቸው ወደኛ ብቻ ነው። ከዚያም ምርመራቸው በኛ ላይ ብቻ ነው።››

[አልጋሽያህ፡25-26]

አላህ ﷻ እንዲህ ብሏል፦

(مَن جَآءَ بِٱلۡحَسَنَةِ فَلَهُۥ عَشۡرُ أَمۡثَالِهَاۖ وَمَن جَآءَ بِٱلسَّيِّئَةِ فَلَا يُجۡزَىٰٓ إِلَّا مِثۡلَهَا وَهُمۡ لَا يُظۡلَمُونَ ١٦٠)

‹‹በመልካም ሥራ የመጣ ሰው፣ለርሱ ዐሥር ብጤዎችዋ አሉት፤በክፉ ሥራም የመጣ ሰው፣ብጤዋን እንጅ አይመነዳም፤እነርሱም አይበደሉም።››

[አልአንዓም፡160]

አላህ ﷻ እንዲህ ብሏል፦

(وَنَضَعُ ٱلۡمَوَٰزِينَ ٱلۡقِسۡطَ لِيَوۡمِ ٱلۡقِيَٰمَةِ فَلَا تُظۡلَمُ نَفۡسٞ شَيۡئاۖ وَإِن كَانَ مِثۡقَالَ حَبَّةٖ مِّنۡ خَرۡدَلٍ أَتَيۡنَا بِهَاۗ وَكَفَىٰ بِنَا حَٰسِبِينَ ٤٧)

‹‹በትንሣኤም ቀን፣ትክክለኛ ሚዛኖችን እናቆማለን፣ማንኛይቱም ነፍስ ምንንም አትበደልም፤(ሥራው) የሰናፈጭ ቅንጣት ያክል ቢኾንም እርሷን እናመጣታለን፤ተቆጣጣሪዎችም በኛ በቃ።››

[አልአንቢያ፡47]

ከእብን ዐመር (ረ.ዐ) በተላለፈው መሰረት ነቢዩ ﷺ እንዲህ ብለዋል፦

‹‹አላህ ሙእምን የሆነውን ሰው ያቀርበውና መከለያውን በርሱ ላይ በማድረግ ይሸፍነዋል። እንዲህ ያለውን ኃጢአትህን ታውቃለህ? እንደዚያ ያለውን ኃጢአትህንስ ታውቃለህ? ይለዋል። አዎ ጌታዬ አውቃለሁ ብሎ ኃጢአቱን አምኖ ሲቀበልና በቃ ጠፋሁ ብሎ በውስጡ ሲያስብ፣በዱንያ ላይ ሸፍኜልሃለሁ፣እነሆ ዛሬም እምርሃለሁ፣ይለዋል። ከዚያም የበጎ ሥራዎቹ መዝገብ ይሰጠዋል። ከሓዲዎችና መናፍቃን ግን በፍጥረታት ፊት፦

(هؤلاء ٱلَّذِينَ كَذَبُواْ عَلَىٰ رَبِّهِمۡۚ أَلَا لَعۡنَةُ ٱللَّهِ عَلَى ٱلظَّٰلِمِينَ ١٨)

‹‹፦ እነዚህ በጌታቸው ላይ የዋሹት ናቸው ይላሉ፤ንቁ የአላህ ርግማን በበዳዮች ላይ ይኹን።›› ተብሎ ይታወጅባቸዋል።

[ሁድ፡18]

(በቡኻሪና ሙስሊም የተዘገበ)

ነቢዩﷺ ከጌታቸው በሚተላለፍላቸው የሚከተለውን ማለታቸው ተረጋግጧል፦

‹‹አላህ ሰናይ ሥራዎችንና እኩይ ሥራዎችንንም የመዘገበ ሲሆን፣ሁሉንም አብርርቷል። በጎ ነገር ለመሥራት አስቦ ላልሠራው ሰው አንድ ሙሉ በጎ ሥራ (ምንዳውን) እርሱ ዘንድ ይመዘግብለታል። ካሰበውና ከሠራው ደግሞ ከዐሥር እስከ ሰባት መቶ ብዙ እጥፍ ድርብ በጎ ሥራዎችን (ምንዳ) ይመዘግብለታል። ክፉ መሥራት አስቦ ያልሰራው ከሆነ ደግሞ ሙሉ በጎ ሥራ ይመዘግብለታል። ክፉ ሥራ ካሰበና ከሠራ አንድ ክፉ ሥራ ብቻ ይመዘግብበታል።››

(በቡኻሪና ሙስሊም የተዘገበ)

ሐሰን አልበስሪ፣‹‹ከሰሓባ ትውልድ የቀጠሉት ታብዕዮች በዕባዳ ብዛት ከሶሓባ የሚበልጡ መሆናቸውን አይተናል፤እናም ሶሓባ በምንድን ነው የቀደሟቸው?›› ተብለው ሲጠየቁ ‹‹እነዚህ ዕባዳ የሚያደርጉት ልቦቻቸው ውስጥ ዱንያን በማኖር ነው፤ሶሓባ ደግሞ ዕባዳ ያደረጉት በልቦቻቸው ውስጥ ኣኽራን አስቀምጠው ነው።›› ብለዋል።

ሰዎች በዚህ ዓለም በሚሠሩት ሥራ የሚጠየቁና የሚመረመሩ፣እንደሥራቸውም ዋጋቸውን የሚያገኙ መሆናቸው የተረጋገጠ በመሆኑ ላይ ሙስሊሞች በሙሉ ድምጽ ተስማምተዋል። ይህም በጥበብ ላይ የተመሰረተ ሲሆን፣አላህ ﷻ መጻሕትን አውርዷል፤መልክተኞችን ልኳል፤በባሮቹ ላይ ማመንንና መታዘዝን ግዴታ አድርጓል። በርሱና በመልክተኞቹ በላመነውና ትእዛዛቸውን በጣሰው ሰው ላይ፣አሳማሚ ቅጣት እንደሚጠብቀው ከባድ ማስጠንቀቂያ አስተላልፎበታል። ምርመራም ሆነ የሥራ ዋጋ ባይኖር ኖሮ ሕይወት ከንቱ በሆነች ነበር። አላህﷻ ግን ከዚህ ፍጹም የጠራ ነው። አላህ ﷻ ይህንኑ ሲጠቁም እንዲህ ብሏል፦

(فَلَنَسۡئلَنَّ ٱلَّذِينَ أُرۡسِلَ إِلَيۡهِمۡ وَلَنَسۡئلَنَّ ٱلۡمُرۡسَلِينَ ٦ فَلَنَقُصَّنَّ عَلَيۡهِم بِعِلۡمٖۖ وَمَا كُنَّا غائبين ٧)

‹‹እነዚያንም ወደነሱ የተላከባቸውን (ሕዝቦች) በእርግጥ እንጠይቃቸዋለን። በነርሱም ላይ (የነበሩበትን ሁሉ) ከዕውቀት ጋር በእርግጥ እንተርክላቸዋለን፤የራቅንም አልነበርንም።››

[አልአዕራፍ፡6-7]

ስድስተኛ- በጀነትና በጀሀነም እሳት መኖር ማመን፦

እነዚህ ሁለቱ የፍጥረታት የመጨረሻው መመለሻ ናቸው። ጀነት፣እንዲያምኑባቸው ግዴታ ባደረገባቸው ነገሮች ላመኑ፣አላህንና መልክተኛውን በቅንነት ለታዘዙ፣ለአላህ ፍጹም ሆነው የመልክተኛውን ፈለገ ሕይወት ለተከተሉ፣ትጉሃን ምእመናን አላህ ﷻ ያሰናዳላቸው የድሎት አገር ነው። ጀነት ውስጥ ‹‹ዓይን አይቶት፣ጆሮም ሰምቶት፣በሰው አእምሮም ታስቦ የማያውቅ›› ድሎትና የምቾት ዓይነቶች ያሉበት አገር ነው። አላህ ﷻ እንዲህ ብሏል፦

(إِنَّ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَعَمِلُواْ ٱلصَّٰلِحَٰتِ أُوْلَٰٓئِكَ هُمۡ خَيۡرُ ٱلۡبَرِيَّةِ ٧ جَزَآؤُهُمۡ عِندَ رَبِّهِمۡ جَنَّٰتُ عَدۡنٖ تَجۡرِي مِن تَحۡتِهَا ٱلۡأَنۡهَٰرُ خَٰلِدِينَ فِيهَآ أَبَدٗاۖ رَّضِيَ ٱللَّهُ عَنۡهُمۡ وَرَضُواْ عَنۡهُۚ ذَٰلِكَ لِمَنۡ خَشِيَ رَبَّهُۥ ٨)

‹‹እነዚያ ያመኑትና መልካሞችንም የሠሩት፣እነዚያ እነሱ ከፍጥረት ሁሉ በላጭ ናቸው። በጌታቸው ዘንድ ምንዳቸው ከሥሮቻቸው ወንዞች የሚፈሱባቸው የመኖሪያ ገነቶች ነው፤በውስጣቸው ዘለዓለም ዘውታሪዎች ሲኾኑ፣(ይገቡባቸዋል)። አላህ ከነሱ ወደደ፤ከርሱም ወደዱ፤ይህ ጌታውን ለፈራ ሰው ነው።››

[አልበይይናህ፡7-8]

በተጨማሪም አላህﷻ እንዲህ ብሏል፦

( فَلَا تَعۡلَمُ نَفۡسٞ مَّآ أُخۡفِيَ لَهُم مِّن قُرَّةِ أَعۡيُنٖ جَزَآءَۢ بِمَا كَانُواْ يَعۡمَلُونَ ١٧ )

‹‹ይሠሩትም በነበሩት ለመመንዳት፣ከዓይኖች መርጊያ ለነሱ የተደበቀላቸውን (ጸጋ) ማንኛይቱም ነፍስ አታውቅም።››

[አልሰጅዳህ፡17]

ከጀነት ድሎቶችና ደስታዎች ሁሉ ትልቁ ወደ አላህ ﷻ ፊት መመልከት። አላህﷻ እንዲህ ብሏል፦

( وُجُوهٞ يَوۡمَئِذٖ نَّاضِرَةٌ ٢٢ إِلَىٰ رَبِّهَا نَاظِرَةٞ ٢٣ )

‹‹ፊቶች በዚያ ቀን አብሪዎች ናቸው። ወደ ጌታቸው ተመልካቾች ናቸው።››

[አልቅያማህ፡22-23]

በተጨማሪም አላህ ﷻ እንዲህ ብሏል፦

(لِّلَّذِينَ أَحۡسَنُواْ ٱلۡحُسۡنَىٰ وَزِيَادَةٞۖ )

‹‹ለነዚያ መልካም ለሠሩት መልካም ነገርና ጭማሪም አላቸው፤››

[ዩኑስ፡26]

መልካሙ ነገር ‹‹አልሑስና›› ማለት ጀነት ስትሆን፣ጭማሪው የአላህን ﷻ ፊት ስብሐት መመልከት ነው። ነቢዩ ﷺ እንዲህ ብለዋል፦

‹‹የጀነት ሰዎች ወደ ጀነት ሲገቡ፣አላህ ﷻ ፦ ’ምጨምርላችሁ ነገር አለን? ይላል። ፊታችንን አንጽተህልን የለምን? ጀነት አስገብህተን ከእሳት አድነኸን የለምን? ይላሉ። በዚህ ጊዜ መጋረጃውን ይገልጣል። ወደ ጌታቸው ﷻ ከመመልከት ይበልጥ ለነሱ ተወዳጅ የሆነ ምንም ነገር አልተሰጡም።›› የአላህ መልክተኛ ﷺ በመቀጠል ይህን የቁርኣን አንቀጽ አሰሙ፦

(لِّلَّذِينَ أَحۡسَنُواْ ٱلۡحُسۡنَىٰ وَزِيَادَةٞۖ )

‹‹ለነዚያ መልካም ለሠሩት መልካም ነገርና ጭማሪም አላቸው፤››

[ዩኑስ፡26]

(በሙስሊም የተዘገበ)

እሳት ደግሞ በርሱ ላስተባበሉና በመልእክተኞቹ ላይ ላመጹ ከሓዲዎችና ግፈኞች አላህ ﷻ የደገሰላቸው የመሰቃያ ቦታ ስትሆን፣አእምሮ ሊገምታቸው የማይችል ሁሉም የስቃይና የሰቆቃ ዓይነቶች ይገኙባታል። አላህﷻ እንዲህ ብሏል፦

(وَٱتَّقُواْ ٱلنَّارَ ٱلَّتِيٓ أُعِدَّتۡ لِلۡكَٰفِرِينَ ١٣١)

‹‹ያችንም ለከሓዲዎች የተደገሰችውን እሳት ተጠንቀቁ።››

[ኣል ዒምራን፡131]

በተጨማሪም አላህ ﷻ እንዲህ ብሏል፦

(إِنَّآ أَعۡتَدۡنَا لِلظَّٰلِمِينَ نَارًا أَحَاطَ بِهِمۡ سُرَادِقُهَاۚ وَإِن يستغيثوا يُغَاثُواْ بِمَآءٖ كَٱلۡمُهۡلِ يَشۡوِي ٱلۡوُجُوهَۚ بِئۡسَ ٱلشَّرَابُ وَسَآءَتۡ مُرۡتَفَقًا ٢٩)

‹‹እኛ ለበደለኞች አጥርዋ በነሱ የከበበ የኾነችውን እሳት አዘጋጅተናል፤(ከጥም) እርዳታንም ቢፈልጉ እንደ ዘይት ዝቃጭ ባለ፣ፊቶችን በሚጠብስ ውሃ ይረዳሉ፤መጠጡ ከፋ! መደገፊያይቱም ምንኛ አስከፋች!››

[አልከህፍ፡29]

አላህﷻ እንዲህ ብሏል፦

(إِنَّ ٱللَّهَ لَعَنَ ٱلۡكَٰفِرِينَ وَأَعَدَّ لَهُمۡ سَعِيرًا ٦٤ خَٰلِدِينَ فِيهَآ أَبَدٗاۖ لَّا يَجِدُونَ وَلِيّٗا وَلَا نَصِيرٗا ٦٥ يَوۡمَ تُقَلَّبُ وُجُوهُهُمۡ فِي ٱلنَّارِ يَقُولُونَ يَٰلَيۡتَنَآ أَطَعۡنَا ٱللَّهَ وَأَطَعۡنَا ٱلرَّسُولَا۠ ٦٦)

‹‹አላህ ከሓዲዎችን በእርግጥ ረግሟቸዋል፤ለነርሱም የተጋጋመችን እሳት አዘጋጅቷል። በርሷ ውስጥ ዘለዓለም ዘውታሪዎች ሲኾኑ፤ወዳጅም ረዳትም አያገኙም። ፊቶቻቸው በእሳት ውስጥ በሚገለባበጡ ቀን፣ዋ ምኞታችን! አላህን በተገዛን፣መልክተኛውንም በታዘዝን ኖሮ እያሉ ይጸጸታሉ።››

[አልአሕዛብ፡64-66]

በጀሀነም እሳት ውስጥ - አላህ ይጠብቀንና - ስቃዩ አነስ የሚለው ነቢዩﷺ እንዲህ ሲሉ የገለጹት ሰው ነው፦

‹‹በትንሣኤ ቀን ከእሳት ሰዎች ሁሉ ቅጣቱ አነስ ያለ ነው የሚባለው፣በሁለት የውስጥ እግሮቹ አንጎሉን የሚያቀልጥ ፍም የሚደረግለት ሰው ነው።››

(በቡኻሪ የተዘገበ)

በመጨረሻው ቀን የማመን ፍሬዎች፦

1-

በአላህ ማመን በመጨረሻው ቀን በማመን እንጂ እውን የማይሆን ከመሆኑ አንጻር፣ከኢማን ማእዘናት ውስጥ አንዱን ማእዘን እውን ያደርጋል። ለዚህ ነው አላህ ﷻ በርሱ የማያምኑትን መዋጋት ግዴታ ያደረገብን። አላህ ﷻ እንዲህ ብሏል፦

(قَٰتِلُواْ ٱلَّذِينَ لَا يُؤۡمِنُونَ بِٱللَّهِ وَلَا بِٱلۡيَوۡمِ ٱلۡأٓخِرِ)

‹‹እነዚያን በአላህና በመጨረሻው ቀን የማያምኑትን፣ . . . ተዋጉዋቸው።››

[አልተውባህ፡29]

2-

በዱንያም ሆነ በወዲያኛው የኣኽራ ሕይወት ከፍርሃት መጠበቅና የደህንነት ዋስትና ማግኘት። አላህ ﷻ እንዲህ ብሏል፦

( أَلَآ إِنَّ أَوۡلِيَآءَ ٱللَّهِ لَا خَوۡفٌ عَلَيۡهِمۡ وَلَا هُمۡ يَحۡزَنُونَ ٦٢ )

‹‹ንቁ፣የአላህ ወዳጆች በነሱ ላይ ፍርሃት የለባቸውም፤እነሱም አያዝኑም።››

[ዩኑስ፡62]

3-

ታላቅ ምንዳና ሽልማት የማግኘት ቃል ኪዳን የተሰጠ መሆኑ። አላህ ﷻ እንዲህ ብሏል፦

( إِنَّ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَٱلَّذِينَ هَادُواْ وَٱلنَّصَٰرَىٰ وَٱلصَّٰبِئينَ مَنۡ ءَامَنَ بِٱللَّهِ وَٱلۡيَوۡمِ ٱلۡأٓخِرِ وَعَمِلَ صَٰلِحٗا فَلَهُمۡ أَجۡرُهُمۡ عِندَ رَبِّهِمۡ وَلَا خَوۡفٌ عَلَيۡهِمۡ وَلَا هُمۡ يَحۡزَنُونَ ٦٢ )

‹‹እነዚያ ያመኑ፣እነዚያም ይሁዳውያን የኾኑ፣ክርስቲያኖችም፣ሳቢያኖችም፣(ከነርሱ) በአላህና በመጨረሻው ቀን ያመነ፣መልካምንም ሥራ የሠራ፣ለነርሱ በጌታቸው ዘንድ ምንዳቸው አላቸው፤በነርሱም ላይ ፍርሃት የለባቸውም፤እነሱም አያዝኑም።››

[አልበቀራህ፡62]

4-

ሰናይ ሥራዎች እንዲሠራ ያበረታታል ። አላህ ﷻ እንዲህ ብሏል፦

( يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْ أَطِيعُواْ ٱللَّهَ وَأَطِيعُواْ ٱلرَّسُولَ وَأُوْلِي ٱلۡأَمۡرِ مِنكُمۡۖ فَإِن تَنَٰزَعۡتُمۡ فِي شَيۡءٖ فَرُدُّوهُ إِلَى ٱللَّهِ وَٱلرَّسُولِ إِن كُنتُمۡ تُؤۡمِنُونَ بِٱللَّهِ وَٱلۡيَوۡمِ ٱلۡأٓخِرِۚ ذَٰلِكَ خَيۡرٞ وَأَحۡسَنُ تَأۡوِيلًا ٥٩ )

‹‹እላንተ ያመናችሁ ሆይ! አላህን ተገዙ፤መልክተኛውንና ከናንተም የሥልጣን ባለቤቶችን ታዘዙ፤በማንኛውም ነገር ብትከራከሩ፣በአላህና በመጨረሻው ቀን የምታምኑ ብትኾኑ (የተከራከራችሁበትን ነገር) ወደ አላህና ወደ መልክተኛው መልሱት፤ይህ የተሻለ፣መጨረሻውም ያማረ ነው።››

[አልኒሳእ፡59]

አላህ ﷻ እንዲህ ብሏል፦

( إِنَّمَا يَعۡمُرُ مَسَٰجِدَ ٱللَّهِ مَنۡ ءَامَنَ بِٱللَّهِ وَٱلۡيَوۡمِ ٱلۡأٓخِرِ)

‹‹የአላህን መስጊዶች የሚሠራው፣በአላህና በመጨረሻው ቀን ያመነ፣ . . . ሰው ብቻ ነው፤››

[አልተውባህ፡18]

በተጨማሪም ﷻ እንዲህ ብሏል፦

( لَّقَدۡ كَانَ لَكُمۡ فِي رَسُولِ ٱللَّهِ أُسۡوَةٌ حَسَنَةٞ لِّمَن كَانَ يَرۡجُواْ ٱللَّهَ وَٱلۡيَوۡمَ ٱلۡأٓخِرَ وَذَكَرَ ٱللَّهَ كَثِيرٗا ٢١ )

‹‹ለናንተ፣አላህንና የመጨረሻውን ቀን የሚከጅል ለኾነ ሰው፣አላህንም በብዙ ለሚያወሳ፣በአላህ መልክተኛ መልካም መከተል [አርአያ] አላቸው።››

[አልአሕዛብ፡21]

በተጨማሪም አላህ ﷻ እንዲህ ብሏል፦

( لَقَدۡ كَانَ لَكُمۡ فِيهِمۡ أُسۡوَةٌ حَسَنَةٞ لِّمَن كَانَ يَرۡجُواْ ٱللَّهَ وَٱلۡيَوۡمَ ٱلۡأٓخِرَۚ)

‹‹ለናንተ አላህንና የመጨረሻውን ቀን ለሚፈራ ሰው፣በነርሱ መልካም መከተል [አርአያ] አላችሁ።››

[አልሙምተሕናህ፡6]

አላህﷻ እንዲህ ብሏል፦

(وَأَقِيمُواْ ٱلشَّهَٰدَةَ لِلَّهِۚ ذَٰلِكُمۡ يُوعَظُ بِهِۦ مَن كَانَ يُؤۡمِنُ بِٱللَّهِ وَٱلۡيَوۡمِ ٱلۡأٓخِرِۚ)

‹‹ምስክርነትንም ለአላህ አስተካክሉ፤ይሃችሁ በአላህና በመጨረሻው ቀን የሚያምን የኾነ ሰው ሁሉ በርሱ ይገሠጽበታል፤››

[አልጦላቅ፡2]

እመ ምእመናን ዓእሻ (ረ.ዐ) ለአንዲት ሴት እንዲህ ብለዋል፦ ሞትን ማስታወስ አብዢ፣ ልብሽ ያለሰልሳልና።

5-

እኩይና መጥፎ ነገሮችን ከመስራት ይከለክላል። ጌታችንﷻ እንዲህ ብሏል፦

(وَلَا يَحِلُّ لَهُنَّ أَن يَكۡتُمۡنَ مَا خَلَقَ ٱللَّهُ فِيٓ أَرۡحَامِهِنَّ إِن كُنَّ يُؤۡمِنَّ بِٱللَّهِ وَٱلۡيَوۡمِ ٱلۡأٓخِرِۚ)

‹‹በአላህና በመጨረሻው ቀን የሚያምኑ ቢኾኑ፣አላህ በማሕጸኖቻቸው ውስጥ የፈጠረውን ሊደብቁ ለነርሱ አይፈቀድላቸውም፤››

[አልበቀራህ፡228]

በተጨማሪም አላህ ﷻ እንዲህ ብሏል፦

( وَإِذَا طَلَّقۡتُمُ ٱلنِّسَآءَ فَبَلَغۡنَ أَجَلَهُنَّ فَلَا تَعۡضُلُوهُنَّ أَن يَنكِحۡنَ أَزۡوَٰجَهُنَّ إِذَا تَرَٰضَوۡاْ بَيۡنَهُم بِٱلۡمَعۡرُوفِۗ ذَٰلِكَ يُوعَظُ بِهِۦ مَن كَانَ مِنكُمۡ يُؤۡمِنُ بِٱللَّهِ وَٱلۡيَوۡمِ ٱلۡأٓخِرِۗ )

‹‹ሴቶችን በፈታችሁና ጊዜያቸውን በደረሱ ጊዜ፣በመካከላቸው በሕግ በተዋደዱ ጊዜ፣ባሎቻቸውን ከማግባት አታስተጓጉሏቸው፣ይህ (መከልከል) ከናንተ በአላህና በመጨረሻው ቀን የሚያምን በርሱ ይገሠጽበታል።››

[አልበቀራህ፡232]

አላህﷻ እንዲህ ብሏል፦

( لَا يَسۡتَئذِنُكَ ٱلَّذِينَ يُؤۡمِنُونَ بِٱللَّهِ وَٱلۡيَوۡمِ ٱلۡأٓخِرِ أَن يُجَٰهِدُواْ بِأَمۡوَٰلِهِمۡ وَأَنفُسِهِمۡۗ وَٱللَّهُ عَلِيمُۢ بِٱلۡمُتَّقِينَ ٤٤ إِنَّمَا يَسۡتَٔۡذِنُكَ ٱلَّذِينَ لَا يُؤۡمِنُونَ بِٱللَّهِ وَٱلۡيَوۡمِ ٱلۡأٓخِرِ وَٱرۡتَابَتۡ قُلُوبُهُمۡ فَهُمۡ فِي رَيۡبِهِمۡ يَتَرَدَّدُونَ ٤٥ )

‹‹እነዚያ በአላህና በመጨረሻው ቀን የሚያምኑት፣በገንዘቦቻቸውና በነፍሶቻቸው ከመታገላቸው (ለመቅረት) ፈቃድን አይጠይቁህም፤አላህም የሚፈሩትን ዐዋቂ ነው። ፈቃድን የሚጠይቁህ፣እነዚያ በአላህና በመጨረሻው ቀን የማያምኑት፣ልቦቻቸውም የተጠራጠሩት ብቻ ናቸው፤እነሱም በጥርጣሬያቸው ውስጥ ይዋልላሉ።››

[አልተውባህ፡44-45]

ስለዚህም በዚህ ቀን የማያምን ከሃዲ፣ሐራም የሆኑ ድርጊቶችን ከመፈጸም አይቆጠብም፤ያን ማድረግም አያሳፍረውም።

( أَرَءَيۡتَ ٱلَّذِي يُكَذِّبُ بِٱلدِّينِ ١ فَذَٰلِكَ ٱلَّذِي يَدُعُّ ٱلۡيَتِيمَ ٢ وَلَا يَحُضُّ عَلَىٰ طَعَامِ ٱلۡمِسۡكِينِ ٣ )

‹‹ያንን በምርመራው የሚያስተባብለውን አየህን? (ዐወቅከውን?) ይህም ያ የቲምን በኀይል የሚገፈትረው፤ድኻንም በማብላት ላይ የማያግባባው ሰው ነው።››

[አልማዑን፡1-3]

ሐሰን (ረ.ዐ) እንዲህ ብለዋል፦ ሞትን ያወቀ ሰው፣የዱንያ ችግሮች ሁሉ ቀላል ይሆኑበታል።

6-

አማኙን ሰው በዚህ ዓለም ሕይወቱ ያላገኘውንና ያመለጠውን ነገር፣ተስፋ ቃል በተገባለት የወዲያኛው የኣኽራ ሕይወት ተድላና ሽልማት እንዲጽናና ያደርገዋል። ጀነትን ማግኘት ታላቁ ድልና ስኬት ሲሆን፣ይህች የዱንያ ሕይወትና መደሰቻዎቿ የመታለያ መሣሪያ እንጅ ሌላ አይደሉምና። አላህﷻ እንዲህ ብሏል፦

( كُلُّ نَفۡسٖ ذَآئِقَةُ ٱلۡمَوۡتِۗ وَإِنَّمَا تُوَفَّوۡنَ أُجُورَكُمۡ يَوۡمَ ٱلۡقِيَٰمَةِۖ فَمَن زُحۡزِحَ عَنِ ٱلنَّارِ وَأُدۡخِلَ ٱلۡجَنَّةَ فَقَدۡ فَازَۗ وَمَا ٱلۡحَيَوٰةُ ٱلدُّنۡيَآ إِلَّا مَتَٰعُ ٱلۡغُرُورِ ١٨٥ )

‹‹ነፍስ ሁሉ ሞትን ቀማሽ ናት፤ምንዳዎቻችሁንም የምትሞሉት በትንሣኤው ቀን ብቻ ነው። ከእሳትም የተራቀና ገነትን የተገባ ሰው በእርግጥ ምኞቱን አገኘ። ቅርቢቱም ሕይወት የመታለያ መሣሪያ እንጅ ሌላ አይደለችም።››

[ኣል ዒምራን፡185]

በተጨማሪም አላህ ﷻ እንዲህ ብሏል፦

( قُلۡ إِنِّيٓ أَخَافُ إِنۡ عَصَيۡتُ رَبِّي عَذَابَ يَوۡمٍ عَظِيمٖ ١٥ مَّن يُصۡرَفۡ عَنۡهُ يَوۡمَئِذٖ فَقَدۡ رَحِمَهُۥۚ وَذَٰلِكَ ٱلۡفَوۡزُ

ٱلۡمُبِينُ ١٦ )

‹‹እኔ ጌታዬን ባምጥ [ትእዛዙን ብጥስ] የታላቁን ቀን ቅጣት እፈራለሁ በላቸው። በዚያ ቀን ከርሱ ላይ (ቅጣት) የሚመለስለት ሰው፣(አላህ) በእርግጥ አዘነለት፤ይህም ግልጽ ማግኘት ነው።››

[አልአንዓም፡15-16]

አላህﷻ እንዲህ ብሏል፦

( وَٱلۡأٓخِرَةُ خَيۡرٞ وَأَبۡقَىٰٓ ١٧ )

‹‹መጨረሻይቱ (ሕይወት) በላጭ፣ሁል ጊዜ ዘውታሪም ስትኾን።››

[አልአዕላ፡17]

አማኙን ሰው በዚህ ዓለም ሕይወቱ ያላገኘውንና ያመለጠውን፣ተስፋ ቃል በተገባለት የወዲያኛው የኣኽራ ሕይወት ተድላና ሽልማት እንዲጽናና ያደርገዋል። ጀነትን ማግኘት ታላቁ ድልና ስኬት ሲሆን፣ይህች የዱንያ ሕይወትና መደሰቻዎቿ የመታለያ መሣሪያ እንጅ ሌላ አይደሉምና። አላህﷻ እንዲህ ብሏል፦

كُلُّ نَفۡسٖ ذَآئِقَةُ ٱلۡمَوۡتِۗ وَإِنَّمَا تُوَفَّوۡنَ أُجُورَكُمۡ يَوۡمَ ٱلۡقِيَٰمَةِۖ فَمَن زُحۡزِحَ عَنِ ٱلنَّارِ وَأُدۡخِلَ ٱلۡجَنَّةَ فَقَدۡ فَازَۗ وَمَا ٱلۡحَيَوٰةُ ٱلدُّنۡيَآ إِلَّا مَتَٰعُ ٱلۡغُرُورِ ١٨٥ )

‹‹ነፍስ ሁሉ ሞትን ቀማሽ ናት፤ምንዳዎቻችሁንም የምትሞሉት በትንሣኤው ቀን ብቻ ነው። ከእሳትም የተራቀና ገነትን የተገባ ሰው በእርግጥ ምኞቱን አገኘ። ቅርቢቱም ሕይወት የመታለያ መሣሪያ እንጅ ሌላ አይደለችም።››

[ኣል ዒምራን፡185]

በተጨማሪም አላህﷻ እንዲህ ብሏል፦

( قُلۡ إِنِّيٓ أَخَافُ إِنۡ عَصَيۡتُ رَبِّي عَذَابَ يَوۡمٍ عَظِيمٖ ١٥ مَّن يُصۡرَفۡ عَنۡهُ يَوۡمَئِذٖ فَقَدۡ رَحِمَهُۥۚ وَذَٰلِكَ ٱلۡفَوۡزُ

ٱلۡمُبِينُ ١٦ )

‹‹እኔ ጌታየን ባምጥ [ትእዛዙን ብጥስ] የታላቁን ቀን ቅጣት እፈራለሁ በላቸው። በዚያ ቀን ከርሱ ላይ (ቅጣት) የሚመለስለትን ሰው፣(አላህ) በእርግጥ አዘነለት፤ይህም ግልጽ ማግኘት ነው።››

[አልአንዓም፡15-16]

አላህﷻ እንዲህ ብሏል፦

( وَٱلۡأٓخِرَةُ خَيۡرٞ وَأَبۡقَىٰٓ ١٧ )

‹‹መጨረሻይቱ (ሕይወት) በላጭ፣ሁል ጊዜ ዘውታሪም ስትኾን።››

[አልአዕላ፡17]

ልቦና ጌታውን በማምለክ፣እርሱን በማፍቀርና ወደርሱ በመመለስ እንጂ፣አይበጅም፤ስኬት አያገኝም፤አይደሰትም፤ምቾትን አያጣጥምም፤አይሰምርም፤አይረጋጋም።

ሸይኽ አልእስላም