የአላህን ስሞችና ባሕርያቱን የማወቅ አስፈላጊነት ፦ 1

የአላህን ስሞችና ባሕርያቱን የማወቅ አስፈላጊነት ፦ 1
አላህﷻ እንዲህ ብሏል፦

 

(وَلِلَّهِ ٱلۡأَسۡمَآءُ ٱلۡحُسۡنَىٰ فَٱدۡعُوهُ بِهَاۖ وَذَرُواْ ٱلَّذِينَ يُلۡحِدُونَ فِيٓ أَسۡمَٰٓئِهِۦۚ سَيُجۡزَوۡنَ مَا كَانُواْ يَعۡمَلُونَ١٨٠)

‹‹ለአላህም መልካም ስሞች አሉት፤(ስትጸልዩ) በርሷም ጥሩት፤እነዚያንም ስሞቹን የሚያጣምሙትን ተውዋቸው፤ይሠሩት የነበሩትን ነገር በእርግጥ ይመነዳሉ።››

[አልአዕራፍ፡180]

ሀ - የ (وَلِلَّهِ ٱلۡأَسۡمَآءُ ٱلۡحُسۡنَىٰ) ‹‹ለአላህም መልካም ስሞች አሉት፤›› የሚለው ትርጉም ፦

የአላህﷻ ስሞች ሁሉም የሚያሞግሱ ስሞች ናቸው። አላህﷻ ሁሉን ስሞቹን መልካም መሆናቸውን ገልጾአል። አላህﷻ እንዲህ ብሏል፦

(وَلِلَّهِ ٱلۡأَسۡمَآءُ ٱلۡحُسۡنَىٰ فَٱدۡعُوهُ بِهَاۖ وَذَرُواْ ٱلَّذِينَ يُلۡحِدُونَ فِيٓ أَسۡمَٰٓئِهِۦۚ سَيُجۡزَوۡنَ مَا كَانُواْ يَعۡمَلُونَ١٨٠)

‹‹ለአላህም መልካም ስሞች አሉት፤(ስትጸልዩ) በርሷም ጥሩት፤እነዚያንም ስሞቹን የሚያጣምሙትን ተውዋቸው፤ይሠሩት የነበሩትን ነገር በእርግጥ ይመነዳሉ።››

[አልአዕራፍ፡180]

መልካሞች የሆኑት ለቃላቸው ንበት ብቻ ሳይሆን የምሉእነት ባሕርያትን የሚያመለክቱ በመሆናቸው ነው። ሁሉም ስሞች እርሱን የሚያሞግሱት፣የሚያወድሱትና የሚያልቁት ስሞች ናቸው። ለዚህም ነው መልካሞች የሆኑት። ባሕርያቱም እንደዚሁ ሁሉም የምሉእነት ባሕርያት ናቸው። መገለጫዎቹ ሁሉ የልዕልና፣የልቅና እና የግርማ ሞገስ መገለጫዎች ናቸው። ሁሉም ሥራዎቹ የጥበብ፣የእዝነት፣የጥቅምና የፍትሕ ሥራዎች ናቸው።

በአላህ ስሞችና በባሕርያቱ በርሱ መጽሐፍና በነቢዩﷺ ሱንና ውስጥ በተመለከተው መሰረት ማመን፣የኢማን አንድ አካል ነው። በአስማእና በስፋት ማመን በሁለት መሰረታዊ መርሕ ላይ የታነጸ ነው።

የመጀመሪያው መርሕ ፦

የአላህን ስሞች ሳያጣምሙ፣ትርጉም የለሽ ሳያደርጉ፣ከሌላው ጋር ሳያመሳስሉና አኳኋኑ እንዲህ ነው ሳይሉ ለርሱ ግርማ ሞገስና ለኃያልነቱ ተገቢ በሆነ መንገድ ማረጋገጥ ነው። አላህﷻ እንዲህ ብሏል፦

(لَيۡسَ كَمِثۡلِهِۦ شَيۡءٞۖ وَهُوَ ٱلسَّمِيعُ ٱلۡبَصِيرُ١١)

‹‹የሚመስለው ምንም ነገር የለም፤እርሱም ሰሚው ተመልካቹ ነው።››

[አልሹራ፡11]

ሁለተኛው መርሕ ፦

ትርጉሞቹን መረዳት፣ስሞቹ የያዟቸውን ባሕርያት (ስፋት) ትክክለኛ አኳኋናቸውን ሙሉ በሙሉ ለመገንዘብ ካለመሞከር ጋር ማረጋገጥ ነው። አላህﷻ እንዲህ ብሏል፦

(يَعۡلَمُ مَا بَيۡنَ أَيۡدِيهِمۡ وَمَا خَلۡفَهُمۡ وَلَا يُحِيطُونَ بِهِۦ عِلۡمٗا١١٠)

‹‹በስተፊታቸው ያለውን፣በስተኋላቸውም ያለውን ሁሉ ያውቃል፤በርሱም ዕውቀትን አያካብቡም፤(አያውቁም)።››

[ጣሃ፡110]

አላህﷻ በመልካም ስሞቹና በላቁ ባሕርያቱ ለባሮቹ ራሱን ለምን ዓለማ እንዳስተዋወቀ የገለጸ ሲሆን፣እሱም በስሞቹና በባህርያቱ እንዲግገዙት ነወ። አላህﷻ እንዲህ ብሏል፦

(قُلِ ٱدۡعُواْ ٱللَّهَ أَوِ ٱدۡعُواْ ٱلرَّحۡمَٰنَۖ أَيّٗا مَّا تَدۡعُواْ فَلَهُ ٱلۡأَسۡمَآءُ ٱلۡحُسۡنَىٰ)

‹‹፦ አላህን ጥሩ፤ወይም አልረሕማንን ጥሩ፤(ከሁለቱ) ማንኛውንም ብትጠሩ፣(መልካም ነው)፤ለርሱ መልካም ስሞች አሉትና በላቸው፤››

[አልኢስራእ፡110]

በተጨማሪም አላህﷻ እንዲህ ብሏል፦

(وَلِلَّهِ ٱلۡأَسۡمَآءُ ٱلۡحُسۡنَىٰ فَٱدۡعُوهُ بِهَاۖ وَذَرُواْ ٱلَّذِينَ يُلۡحِدُونَ فِيٓ أَسۡمَٰٓئِهِۦۚ سَيُجۡزَوۡنَ مَا كَانُواْ يَعۡمَلُونَ١٨٠)

‹‹ለአላህም መልካም ስሞች አሉት፤(ስትጸልዩ) በርሷም ጥሩት፤እነዚያንም ስሞቹን የሚያጣምሙትን ተውዋቸው፤ይሠሩት የነበሩትን ነገር በእርግጥ ይመነዳሉ።››

[አልአዕራፍ፡180]

ለ - (فَٱدۡعُوهُ بِهَا) ‹‹በርሷም ጥሩት፤›› ማለት ፦

በመልካሞቹ ስሞቹ እርሱን መጥራት ማለት ሁለት ዓይነት መጥራትን (ዱዓእን) የሚያካትት ሲሆን፣‹‹አላህ ሆይ! ስጠኝ፣በጣም አዛኙ ሆይ! እዘንልኝ! በጣም ቸር የሆንከው ጌታ ከችሮታህ ስጠኝ›› ማለትን የመሳሰለው የልመና ጥሪ አንዱ ነው። ሌላው የውዳሴና የአምልኮ ጥሪ (ዱዓእ) ሲሆን፣ልመና ሳይኖርበት አላህንﷻ በስሞቹና በባህርያቱ ማወደስና ማላቅን የመሳሰለ ነው። ውዳሴው በልብ ወይም በምላስ የመልካም ስሞችና የላቁ ባሕርያት ባለቤት የሆነውን አላህንﷻ በማስታወስና በመዘከር ሊሆን ይችላል።

ሐ - (وَذَرُواْ ٱلَّذِينَ يُلۡحِدُونَ) ‹‹እነዚያንም ስሞቹን የሚያጣምሙትን ተውዋቸው፤›› ማለት ፦

የአላህን ስሞች ማጣመም ማለት በአላህﷻ መጽሐፍ ውስጥ የቀረበውን ነገር ማስተባበል፣ወይም ስሞቹን ከፍጥረታቱ ስሞች ጋር ማመሳሰል፣ወይም አላህን ﷻ ለርሱ ተገቢ ባልሆነ በቁርኣንም ሆነ በነቢዩﷺ ሱና ውስጥ ማስረጃ በሌለው ስም መሰየም ወይም ባሕርይ (ስፋህ) እርሱን መግለጽ ማለት ነው።


የአላህንﷻ ስሞችና ባሕርያቱን የማወቅ አስፈላጊነት፣ክቡርነቱና የላቀ ሰፍራው ከሚከተሉት ነጥቦች ግልጽ ይሆናሉ፦ አንደኛ - ከዕውቀት ሁሉ የተከበረውና የላቀው ዕውቀት፣ከአላህﷻ መልካም ስሞችና ከላቁ ባሕርያቱ ጋር የተያያዘ ዕውቀት ነው። አንድ የአላህ አገልጋይ ለአላህﷻ የሚኖረው ተገዥነት (ዕባዳው)፣በርሱ የሚኖረው መጽናናት፣ለርሱ የሚኖረውና በልቡ ውስጥ የሚፈጠረው ፍቅርና የርሱ ግርማ ሞገስ፣ለርሱ ﷻ ስሞችና ለባሕርያቱ በሚኖረው ዕውቀት መጠን ነው። ይህም በወዲያኛው የኣኽራ ሕይወት የአላህንﷻ ውዴታና ጀነትን ለማግኘት፣የኃልነትና የግርማ ሞገስ ባለቤት ወደሆነው የአላህﷻ ፊት መመልከትን ለመታደል ምክንያት ይሆናል። ይህ ታላቅ ግብ እውን ሊሆን የሚችለው አላህﷻ በቸርነቱ ሲያሳካው (በርሱ ተውፊቅ) ነው። ሁለተኛ - የአላህንﷻ ስሞችና ባሕርያቱን ማወቅ የዕውቀቶች ሁሉ መሰረትና የኢማን የማእዘን ድንጋይ ነው። ከግዴታዎች ሁሉም ቀዳሚው ግዴታ ነው። ሰዎች ጌታቸውን ካወቁት ለርሱ ተገቢው የሆነውን አምልኮ ያመልኩታል። አላህﷻ እንዲህ ብሏል፦ (فَٱعۡلَمۡ أَنَّهُۥ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا ٱللَّهُ) ‹‹እነሆ ከአላህ ሌላ አምላክ አለመኖሩንም ዕወቅ፤›› [ሙሐመድ፡19] ሦስተኛ - አላህንﷻ በስሞቹና በባሕርያቱ ማወቅ ኢማንና እርግጠኝነትን ያሳድጋል፤ተውሒድን እውን ያደርጋል፤የዕባዳን ጥፍጥና እና ጣዕም ይጨምራል። ይህም የኢማን መንፈስ መሰረቱና ዋነኛ ግቡ ነው። ወደዚህ ለመድረስ አጭሩ መንገድ ደግሞ ቁርኣን ውስጥ የሰፈሩትን የአላህንﷻ ስሞችና ባሕርያቱን ማስተዋልና ማስተንን ነው። አላህﷻ አንድ ባሪያውን እርሱን ማወቅና እርሱን ማፍቀር እንዲችል በማድረግ ካከበረው፣የላቁ ባሕርያቱን እንዲቀበል ልቡን ያሰፋለታል፤ከወሕይ ምንጭ እንዲጎነጭም ያደርገዋል። የስሞቹና የባሕርያቱ ግንዛቤ ልቡ ውስጥ ሲሰማው ወዶና ፈልጎ ይቀበለዋል፤ተገዥና ተመሪ ይሆንና ልቡ ይበራል። ልቦናው ይጠራል። የአንድ ዕውቀት ከበሬታ የሚመነጨው ዕውቀቱ ከሚያስጨብጠው መረጃ ክቡርነት ሲሆን፣የአላህን ስሞችና ባሕርያቱን ከማወቅ የበለጠ ክቡር የሆነ ዕውቀት የለም በፍቅርና በደስታ ይሞላል። በፍስሐ ይፈነድቃል፤መንፈሳዊ ሀብቱ ይጎለብታል። ዕውቀቱ በርሱ ይበለጽጋል፤ይጠናከራል። ልቦናው ይረጋጋል። የዕውቀት መናኸሪያ ይሆናል። የአንድ ዕውቀት ክቡርነት ከሚሰጠው መረጃ ክቡርነት የሚመነጭ ነውና ዓይነ ሕሊናው በዐጸዱና በጨፌው አትክልት እይታ ይረካል። እንዲህ ያሉ ባሕርያት ያሉትን ጌታ ከማወቅ የበለጠ ክቡርና ታላቅ ዕውቀት የሌለ ሲሆን፣ክቡርነቱ የመልካም ስሞችና የላቁ ባሕርያት ባለቤት የሆነው አላህﷻ አስፈላጊያችን የሆነውን ያህል የበዛ ነው። ለአንዲት ነፍስ ከምንም አስገኝቶ የፈጠራትን ፈጣሪ ከማወቅ፣እርሱን ከማፍቀር፣እርሱን ከማወደስ፣በርሱ ከመጽናናት፣ወደርሱ መቃረቢያን ከመፈለግና ወደርሱ ከመጠጋት የሚበልጥባት ምንም ነገር የለም። ወደዚህ ለመድረስ ደግሞ የአላህንﷻ ስሞችና ባሕርያቱን ከማወቅ ውጭ ሌላ መንገድ የለም። አንድ የአላህ አገልጋይ ይህን ዕውቀት ይበልጥ በገበየ ቁጥር አላህንﷻ ይበልጥ የሚያውቅ ይሆናል። እርሱን ይበልጥ የሚፈልግና ወደርሱ ይበልጥ የሚቀርብ ይሆናል። ዕውቀቱን ባጣ መጠንም ለአላህﷻ ያለው ዕውቀት ያነሰ፣ከርሱ ያለው ርቀትም የሰፋ ይሆናል። አላህﷻ አንድን ባሪያ የሚያስቀምጠው ባሪያው ለጌታው በሚሰጠው ደረጃና በውስጡ በሚሰጠው ግምት ልክ ነው። የአላህን ስሞችና ባሕርያቱን ማወቅ የልብ ጥራትና የኢማን ምሉእነት ነው። አራተኛ - አላህንﷻ በእውነት ያወቀ ሰው፣አላህ በሚሠራውና በሚደነግገው ሕግ ላይ የቀሰመውን የአላህን ስሞችና የባሕርያቱን ዕውቀት አስረጅ አድርጎ ይጠቀማል። የአላህﷻ ሥራዎች ሁሉ በፍትሕ በትሩፋትና በጥበብ መካከል የሚሽከረከሩ በመሆናቸው፣አላህﷻ ከስሞቹና ከባሕርያቱ ጋር የሚጣጣመውን እንጂ አይሠራም። የሚደነግጋቸው ሕጎችም እንደዚሁ ከውዳሴው ከጥበቡ ከችሮታውና ከፍትሑ ጋር የተጣጣሙ ናቸው። የተናገራቸውና ከርሱ የተላለፈው ሁሉ እውነትና ሐቅ ናቸው። ትእዛዛቱና እገዳዎቹ ሁሉ ፍትሕ ጥበብና ርኅራሄ ናቸው። ይህ የዕውቀት ዘርፍ በጣም ጉልህ ከመሆኑ የተነሳ መንገርና መጠቆም የማያሻው ታላቅ ዕውቀት ነው። አምስተኛ - እያንዳንዱ ባሕርይ (ስፋህ) ከርሱ የሚመነጭና ከውጤቶቹ የሆነ የተለየ ዕባዳ (አምልኮ) ያለው በመሆኑ፣በአላህﷻ ባሕርያትና ከነርሱ በሚመነጩ ግልጽና ስውር ዕባዳዎች መካከል ጥብቅ ቁርኝትና መጣጣም መኖሩ። ይህ ሁሉንም የልቦና እና የአካል የዕባዳ ዓይነቶችን የሚያጠቃልል ሲሆን፣አላህﷻ የሚጠቅምና የሚጎዳ፣የሚሰጥና የሚነሳ፣ፈጣሪ፣ሲሳይ ሰጪ፣የሚያኖርና የሚገድል ብቸኛው ባለመብት ጌታ መሆኑን የሚገነዘብ የአላህ ባሪያ፣በውስጡ በአላህ ላይ የመመካትን (የተወኩልን) ጸጋ ሲጎናጸፍ በተባጩ ደግሞ ለዚህ ተወኩል አስፈላጊ የሆኑ ነገሮችንና ውጤቶቹን ይታደላል። አላህﷻ ሰሚና ተመልካች መሆኑን ማወቁ፣አንድም ነገር ከርሱ የማይሰወር መሆኑን፣የዓይኖችን ክህደትና ልብ የደበቀውን ሁሉ የሚያውቅ ጌታ መሆኑን ማወቁ፣አገልጋዩ አንደበቱንና አካላቱን አላህﷻ ከማይወዳቸው ነገሮች ሁሉ እንዲጠብቅ ያደርገዋል። አንደበቱና አካላቱ አላህ በሚወደውና በሚፈልገው ነገር ላይ ብቻ ለመሰማራት እንዲተጉ በማድረግ በውስጡ ‹‹አላህ ምን ይለኛል›› የሚያሰኝ ስሜት ይፈጥርበታል። ይህ ይሉኝታና ፈጣሪን የማፈር ስሜትም አላህ ከከለከላቸው ነገሮችና ከእኩይ ተግባራት እንዲታቀብ ያደርገዋል። አላህﷻ ከፍጥረታት ሁሉ የተብቃቃ፣ቸር፣ለጋስ፣ርኅሩህ፣አዛኝና ደግ ጌታ መሆኑን ማወቁ ደግሞ የተስፋና በርሱ ላይ የመተማመን አድማሱን እንዲያሰፋ ያስችለዋል። ኃያልነቱን፣ግርማ ሞገሱንና አሸናፊነቱን ማወቁም እንደዚሁ ለርሱ መተናነስን፣መንበርከክንና ውዴታውን ያስገኝለታል። እነዚህ ሕሊናዊ ስውር ሁኔታዎች ውጤታቸው የሆኑ ተግባራዊ ተጨባጭ የዕባዳ ዓይነቶችን ያፈራሉ። . . እናም ዕባዳዎች ሁሉ በዚህ መልኩ የአላህﷻ ስሞችና የባሕርያቱ ውጤቶች መሆናቸው ይረጋገጣል። ስድስተኛ - በአላህﷻ ስሞችና በባሕርያቱ እርሱን ማምለክ በልቦና ሰላምና መረጋጋት ላይ፣በጠባይና ስነምግባር ደህንነት ላይም በጎ ተጽእኖ ያሳድራል። ስሞቹንና ባሕርያቱን ትርጉም የለሽና ውድቅ ማድረግ ለልቦና ደዌዎች በር መክፈት ነው። ሰባተኛ - የአላህﷻ ስሞችና የባሕርያቱ ዕውቀት፣አንድ የአላህ አገልጋይ ችግርና መከራ ሲያጋጥመው መጽናኛ ይሆንለታል። ፈጣሪ ጌታው በጣም ዐዋቂ፣ጥበበኛና ማንንም የማይበድል ፍትሐዊ መሆኑን ያወቀ ሰው፣አላህ የወሰነውንና የደረሰበትን ነገር ወዶ በትዕግስት ይቀበላል። የሚደርስበት ፈተና፣የሚያጋጥመው መከራና አበሳ፣እርሱ የማያውቃቸውና ዕውቀቱ የማይደርስባቸው ጥቅሞችና ፋይዳዎች ይዘው እንደሚመጡ ይገነዘባል። በአላህﷻ ዕውቀትና በጥበቡ የተወሰኑና የተቀነባበሩ በመሆናቸው በጌታው ይጽናናል፤በርሱም ይተማመናል፤ጉዳዩን ሁሉ ለርሱ አሳልፎ ይሰጣል። ስምንተኛ - የአላህንﷻ ስሞችና ባሕርያቱን ማወቅ ወደ አላህ ውዴታ፣እርሱን ወደ ማላቅና ማክበር፣በርሱ ላይ ተስፋን ወደ መጣል፣እርሱን ብቻ ወደ መፍራት፣በርሱ ላይ ብቻ ወደ መተማመንና ሁሌም ተመልካችና ተቆጣጣሪ መሆኑን ወደ ማስታወስ የሚወስድ መንገድ ነው። እነዚህ ሁሉ የአላህንﷻ ስሞችና ባሕርያቱን የማወቅ ፍሬዎች ናቸው። ዘጠነኛ - የአላህንﷻ ስሞችና ባሕርያቱን ማስተንተንና አስተውሎ መመርመር ቁርኣንን ለመገንዘብና ለማስተንተንን የሚያግዝ ብርቱ መሳሪያ ነው። አላህﷻ ቁርኣንን እንድናስተነትን ሲያዘን እንዲህ ብሏል፦ (كِتَٰبٌ أَنزَلۡنَٰهُ إِلَيۡكَ مُبَٰرَكٞ لِّيَدَّبَّرُوٓاْ ءَايَٰتِهِۦ وَلِيَتَذَكَّرَ أُوْلُواْ ٱلۡأَلۡبَٰبِ٢٩) ‹‹(ይህ) ወዳንተ ያወረድነው፣ብሩክ መጽሐፍ ነው፤አንቀጾቹን እንዲያስተነትኑትና የአእምሮዎች ባለቤቶችም እንዲገሠጹ (አወረድነው)።›› [ሷድ፡29] ቅዱስ ቁርኣን የአላህﷻ ስሞችና ባሕርያቱ በተደጋጋሚና በብዛት የሚወሱበት ከመሆኑ አንጻር፣ ስሞቹንና ባሕርያቱን ማስተዋልና አስተንትኖ መረዳት ማለት ቁርኣንን አስተንትኖ መረዳት ማለት ነው። ቁርኣንን አስተውሎ የተገነዘበ ሰው ከሰማያቱ በላይ ዐርሹ ላይ ያለውን ኃያሉን አላህﷻ ፣የባሮቹን ጉዳዮች ሲያቀነባብር፣ትአዛዝና እገዳ ሲያስተላልፍ፣ነቢያትንና መልእክተኞችን ሲልክ፣መለኮታዊ መጽሐፍትን ሲያወርድ፣ወዶ ሲቀበልና ሲቆጣ፣ሲሸልምና ሲቀጣ፣ሲሰጥና ሲነሳ፣ከፍ ሲያደርግና ሲያዋርድ፣ሲያነሳና ሲጥል፣ከሰባቱ ሰማያት በላይ ሆኖ ሲሰማና ሲመለከት፣ግልጽና ስውሩን የሚያውቅ፣ያሻውን ሲሰራና የመሰለውን ሲፈርድ፣ከጉድለት ሁሉ የጠራ ሆኖ፣ያለ እርሱ ፈቃድ አንዲት ቅንጣት አቶምም ሆነች ከዚያ ያነሰ አንዳች ነገር የማይንቀሳቀስ፣ከርሱ ዕውቀት ውጭ ቅጠል እንኳ ከዛፉ የማይወድቅ የፍጹማዊ ዕውቀት ባለቤት የሆነ ጥበበኛ አምላክ መኖሩን በአእምሮው ያስተውላል። አላህንﷻ ያገኘው ሰው ምን አጥቶ?! አላህንﷻ ያጣ ሰውስ ምን አገኝቶ?! ዐሥረኛ - የአላህﷻ ስሞችና የባሕርያቱ ዕውቀት፣ከአላህ ጋር በሚኖረን ግንኙነት ውስጥ አደብና ስነምግባርን፣እንደዚሁም የርሱን ይሉኝታ ልብ ውስጥ ይዘራል። ይህም ለሃይማኖቱ ተገዥ መሆንና በስውርም ሆነ በግልጽ ለሃይማኖታዊ ስነምግባሮቹ ተመሪ መሆን ማለት ሲሆን፣ ከአላህ ጋር በሚኖረን ግንኙነት ውስጥ በአደብ መመራት የሚቻለው በሦስት ነገሮች አማካይነት ብቻ ነው። እነሱም፦ በስሞቹና በባሕርያቱ አላህንﷻ ማወቅ፣እርሱ የሚወደውንና የሚጠላውን በመለየት በሃይማኖቱና በሸሪዓው እርሱን ማወቅ፣እውነትን ከዕውቀት ከተግባርና ከአኳኋን አንጻር አውቆ ለመቀበል ዝግጁ የሆነች ገርና ስንዱ ነፍሲያ ናቸው። ዐሥራ አንደኛ - የአላህﷻ ስሞችና የባሕርያቱ ዕውቀት፣ባሪያው የራሱን እንከኖችና ጉድለቶች መለስ ብሎ እንዲያስተውል ስለሚያደርገው ራሱን ለማረምና ለማሻሻል እንዲተጋ ያነሳሳዋል። የከሕደት ማእዘናት አራት ሲሆኑ፣እነሱም ኩራት፣ምቀኝነት፣ቁጣና ሥጋዊ ዝንባሌ ናቸው። የነዚህ የአራቱ ምንጭ ደግሞ ባሪያው ጌታውን የማያውቅ መሆንና የገዛ ራሱንም የማያውቅ መሆን ነው። ጌታውን በምሉእ ባህርያቱና በግርማ ሞገስ መገለጫዎቹ ቢያውቀው፣የገዛ ነፍሲያውን እንከኖችና ጉድለቶቿን የሚረዳ ቢሆን ኖሮ አይኩራራም፤ለነፍሲያው ብሎ አይቆጣም፤አላህ በለገሰው ጸጋ ምክንያት በማንም ሰው ላይ የቅናት ስሜት አያድርበትም። ዐሥራ ሁለተኛ - የአላህﷻ ስሞችና ባሕርያቱን አለማወቅና በቂ ግንዛቤ አለመጨበጥ፣በስሞቹና በባሕርያቱ እርሱን አለመገዛት ለጥመትና ለማይምነት የሚያጋልጥ አደጋ ነው። አላህንና መልእክተኞቹን ያላወቀ ሰው ምንም ነገር አላወቀም። ይህ እውነታ ያመለጠው ሰው ምንም እውነታ አልጨበጠም። አላህንﷻ ማወቅ፣እርሱ የሚወደውን መሥራትና ወደዚያ የሚያደርሰውን መንገድ ማወቅ ያመለጠው ሰው ምንም ዕውቀት አልገበየም፤አንዳች ሥራም አላስመዘገበም። የሰው ልጅ ሕያውነቱ በልቦናውና በመንፈሱ ሕያውነት የሚለካ ነው። የመንፈስና የልቦና ሕያውነት ፈጣሪ አምላኩን ከማወቅ፣እርሱን ከመውደድ፣እርሱን ብቻ ከመገዛት፣ወደርሱ ብቻ ከመማለስ፣በርሱ ውዳሴ ከመረጋጋትና ከመጽናናት፣ወደርሱ በመቅረብ ከመርካት ውጭ የሚታሰብ አይደለም። ይህን እውነተኛ ሕይወትና ሕያውነት የተነፈገ ሰው፣በዚህ ዓለም ላይ ያለው ሁሉ በዚህ ምትክ ቢሰጠው እንኳ መልካም ነገሮችን ሁሉ የተነፈገ ሰው ነው። ዐሥራ ሦስተኛ - የአላህﷻ ስሞችና የባሕርያቱ ዕውቀት፣ለጠራ ተውሒድና ለኢማን ምሉእነት የሚያበቃ ሲሆን፣ለአላህ ፍጹም መሆን፣እርሱን መውደድ፣እርሱን መፍራት፣በርሱ ላይ ተስፋን መጣልንና በርሱ ላይ ብቻ መተማመንን ለመሳሰሉ የልቦና ሥራዎችም መገለጫ ይሆናል። ልቦናን ለማጥራት፣ከጎትጓችና አደናቃፊ ነገሮች ነጻ ለማድረግ ካለው ከፍተኛ ጥቅም አኳያ፣ርእሰ ጉዳዩን አስተውሎ መመልከትና ተገቢ የሆነ ትኩረት መስጠት ቀላል ነው። የሸሪዓውን ምንጮችና መሰረቶች ያስተነተነ ሰው፣የልቦና ሁኔታዎችና ተግባራት ከአካላዊ ሥራዎችና ክንዋኔዎች ጋር የተሳሰሩ መሆናቸውን፣ያለ እነሱ የማይጠቅሙ፣የልቦና ሁኔታዎችና ተግባራት በአንድ የአላህ አገልጋይ ላይ ከአካላዊ ተግባራት ይበልጥ ግዴታ የተደረጉ መሆናቸውን ይገነዘባል። ሙእምን ሰው ከአስመሳይ መናፍቅ የሚለየውስ በያንዳንዳቸው ልብ ውስጥ ባሉትና ሁለቱን በሚለዩት የልቦና ሁኔታዎችና ተግባራት እንጂ መች በሌላ ሆነና? አንድ ሰው እስላምን መቀበልና መስለም የሚችለውስ ከአካላዊ ግዴታዎችና ሥራዎች በፊት በውስጣዊው የልቦና ተግባር አይደለምን? እናም የልብ ዕባዳና ተገዥነት ከአካላዊ ዕባዳና ተገዥነት የላቀና ይበልጥ የሚቆይ ሲሆን፣ወደ አካላዊ ዕባዳ የሚወስድ መንገድ ነው። በመሆኑም በማንኛውም ጊዜ ግዴታነቱ የጸና ነው። አላህንﷻ ማወቅ ለልቦና እና ለአካላት በጎ መሆን አስፈላጊ ነው። (لَيۡسَ كَمِثۡلِهِۦ شَيۡءٞۖ وَهُوَ ٱلسَّمِيعُ ٱلۡبَصِيرُ١١)

 

‹‹የሚመስለው ምንም ነገር የለም፤እርሱም ሰሚው ተመልካቹ ነው።›› [አልሹራ፡11]

1

- ሁሉም የአላህﷻ ስሞች መልካሞች ናቸው። አላህﷻ እንዲህ ብሏል፦

(وَلِلَّهِ ٱلۡأَسۡمَآءُ ٱلۡحُسۡنَىٰ)

‹‹ለአላህም መልካም ስሞች አሉት፤››

[አልአዕራፍ፡180]

አላህﷻ የላቀና የተቀደሰ እርሱነቱን (ዛቱን) እንድናውቅ ያደረገን፣እንድናልቀው፣እንድናፈቅረው፣እንድንፈራውና በርሱ ላይ ተስፋችንን እንድንጥል ነው።

2

- የአላህﷻ ስሞች ምንጫቸው ሁለት ብቻ ሲሆን፣እነሱም የአላህﷻ መጸሐፍና የነቢዩ ﷺ ሱንና ናቸው። ከነዚህ ውጭ ሌላ ምንጭ የላቸውም። የአላህﷻ ስሞችና ባሕርያቱ ከሁለቱ ውጭ ሊጸኑ አይችሉም። ስለዚህም አላህﷻ እና ረሱል ﷺ ያጸኑትን አጽንተን እንቀበላለን፤አላህﷻ እና ረሱል ﷺ ያስተባበሉትን አስተባብለን ተቃራኒውን እናጸናለን። የጸና ወይም የተስተባበለ መሆኑ ያልተገለጸውን በተመለከተ፣ማረጋገጫም ሆነ ማስተባበያ ያልቀረበበት በመሆኑ ጥሬ ቃሉን ከመቀበል እንቆጠባለን። ፍችና ይዘቱን ግን በዝርዝር ተለይቶ ይወሰዳል። ለአላህﷻ ተገቢ በሆነ እውነታ ላይ እንዲያነጣጥር የታለመ ከሆነ ተቀባይነት ይኖረዋል። ለአላህﷻ ተገቢ ያልሆነ ይዘትና ትርጉም ካለው ግን ውድቅ ማድረግ ግዴታ ይሆናል።

3

- የአላህንﷻ ባህርያት አስመልክቶ የሚወሰደው አቋም እርሱነቱን (ዛቱን) አስመልክቶ ከሚወሰደው አቋም ጋር ተመሳሳይ ነው። የተቀደሰ እርሱነቱን አኳኋን እንደማናውቀው ሁሉ፣የላቁ ባሕርያቱን አኳኋንም አናውቅም። ይሁን እንጂ ማዛባት፣ትርጉም የለሽ ማድረግ፣እንዲህ ነው እንደዚያው ነው ብሎ አኳኋን መስጠትም ሆነ ከምንምና ከማንም ጋር ማመሳሰል በሌለበት ሁኔታ ጽኑና ቁርጠኛ የሆነ እምነት አምነን እንቀበላቸዋለን።

4

- የአላህﷻ ስሞችና ባሕርያቱ፣ተምሳሌታዊም እንቆቅልሽም ሳይሆኑ እውነተኛ ትርጉምና ፍች ያላቸው ስሞችና ባሕርያት ናቸው። እንደ የችሎታ ባለቤት፣በጣም ዐዋቂው፣ጥበበኛው፣ሰሚው፣ተመልካቹ የመሳሰሉ የአላህንﷻ እርሱነትና የእርሱነቱን ምሉእ ባሕርያት የሚያመለክቱ ናቸው። እነዚህ ስሞች የአላህንﷻ እርሱነት የሚያመለክቱ ሲሆኑ፣ተግባሩ የሆኑ ፍጹማዊ ችሎታ፣ዕውቀት፣ጥበብ፣ሰሚነትና ተመልካችነቱን ያሳያሉ።

5

- አላህንﷻ ከጉድለቶች ሁሉ ማጥራት የሚገባው ስሞቹንና ባሕርያቱን ትርጉም የለሽ (ተዕጢል) ሳያደርጉ ነው። ጉድለቶችን ከአላህ ማስተባበል በያንዳንዱ ጉድለት ውስጥ የሚጠቃለል ሲሆን፣ምሉእነቱን ማጽናት ደግሞ በያንዳንዱ ባሕሪ ውስጥ የሚዘረዘር ነው። አላህﷻ እንዲህ ብሏል፦

(لَيۡسَ كَمِثۡلِهِۦ شَيۡءٞۖ وَهُوَ ٱلسَّمِيعُ ٱلۡبَصِيرُ١١)

‹‹የሚመስለው ምንም ነገር የለም፤እርሱም ሰሚው ተመልካቹ ነው።››

[አልአንቢያ፡54]

6

- በአላህﷻ ስሞች ማመን በስሙና ስሙ በሚይዘው ባሕሪ ማመንን ግዴታ እንደሚያደርግ ሁሉ፣ከስሙ ጋር በሚተሳሰረውና በውጤቱ ማመንንም ግዴታ ያደርጋል። በጣም አዛኝ (አርረሒም) የሚለው የአላህ ስም አላህﷻ የእዝነት ባሕሪ ያለው መሆኑን በውስጡ ያካተተ በመሆኑ አላህﷻ በእዝነቱ ለባሮቹ ያዝናል።

የአላህንﷻ ስሞችና ባሕርያቱን ለመረዳት የሚያግዙ አስፈላጊ የሆኑ ነጥቦች ይገኛሉ። እነሱም የሚከተሉት ናቸው ፦

1-

ስሞቹ በቀጥር ተለይተው የተወሰኑ አይደሉም። ሐዲሥ ውስጥ የሚከተለውን እናገኛለን፦

‹‹ . . አንተ ራስህን በሰየምክበት፣ወይም ከፍጥረቶችህ ለአንዱ ባስተማርከው፣ወይም በመጽሐፍህ ውስጥ ባወረድከው፣ወይም በሩቁ ዕውቀትህ አንተ ዘንድ ብቻ ባስቀረኸውና ያንተ በሆነው እያንዳንዱ ስም እለምነሃለሁ . . ››

(በአሕመድ የተዘገበ)

2-

ከአላህﷻ ስሞች መካከል ሌላ ማንም የማይጋራውና ለአንድ አላህ ብቻ የተለዩ፣ከአላህﷻ በስተቀር ማንም ሊጠራባቸው የማይፈቀዱ ስሞች ይገኛሉ። እነዚህም አላህ እና አልረሕማንን የመሳሰሉ ናቸው። ከስሞቹ መካከል ለአላህﷻ ሲሆኑ ስሞቹና ባሕርያቱ ፍጹም ምሉእ ቢሆኑም፣ለሌሎች መጠሪያነት ሊውሉ የሚችሉ ስሞችም ይገኛሉ።

3-

ከአላህﷻ ስሞች ባሕርያት ይመነጫሉ። እያንዳንዱ ስም ባሕሪ (ስፋህ) በውስጡ ያቀፈ ሲሆን፣ከባሕርያት ግን ስሞች አይመነጩም። ‹‹አላህ ይቆጣል›› እንደምንለውና ‹‹አላህ ቁጡው›› ብለን ግን እንደማንገልጸው ማለት ነው። አላህﷻ በቁጡነት ባሕሪ ከመገለጽ የጠራ ነውና።