معنی اخلاص1

معنی اخلاص1

معنی اخلاص

هر کس خداوند را شناخت، او را دوست گرفته و او را می پرستد و خود را برایش خالص می گرداند.

اخلاص، همان بهشتی است که افراد مخلص در پی آنند و آن روح پرهیزکاران و رازی میان بنده و خدایش است. اخلاص از بین برنده وسوسه و ریا بوده و عبارت است از آن که هدفت ازهر کاری فقط خداوند باشد و به جز او به سوی دیگری ننگری و میل دیگری در دلت بروز نکند. امید شنیدن مدح و ثنا از سوی مردم نداشته باشی و فقط از خداوند انتظار پاداش ببری.

ایوب سختیانی تمام شب را قیام می کرد و این را پنهان نگاه می داشت و به هنگام صبح چنان صدایش را بالا می برد که گویی همین لحظه از خواب برخاسته است.

اخلاص کمال عمل و نیکویی آن است. آن گرانبهاترین چیز در دنیا بوده وعبارت است از این که در اعمال و طاعات، نیت و هدفت فقط خداوند بوده و دیدن زودگذرمردم را با پایداری دیدن و نظارت پروردگاراز یاد ببری. آن چه را که برای الله است، پروردگار بزرگوار پاداش داده و آن چه که برای غیر اوست نابود می شود و از بین می رود. رسول خدا صلی الله علیه و سلم می فرماید : &"همانا معیار پذیرش اعمال بر اساس نیت بوده و هرکس بر اساس آن چه نیت کند پاداش می بیند. هرکس هجرتش برای دنیا یا برای ازدواج با زنی باشد، پس هجرتش به همین هدف قرار داده می شود&" (روایت از بخاری است)

جایگاه اخلاص

اخلاص در دین جایگاهی دارد که با هیچ چیز دیگر قابل مقایسه نبوده و هیچ عملی جز با اخلاص پذیرفته نمی شود. خداوند بلند مرتبه در قرآن کریم در آیات فراوانی ما را به داشتن اخلاص یادآوری کرده است. {و فرمان‌ نيافتند جز آنكه‌ ‌خدا‌ ‌را‌‌-‌ ‌در‌ حالي‌ ‌که‌ پرستش‌ ‌را‌ ‌براي‌ ‌او‌ خالص‌ ساخته‌اند، بپرسنتد} (سوره بینه آیه 5)

و خداوند ارجمند و با عظمت می فرماید: {بگو: بي‌ گمان‌ نمازم‌ و عبادتم‌ و زندگاني‌ام‌ و مرگم‌ [همه‌] ‌در‌ راه‌ خداوند، پروردگار جهانيان‌ ‌است (162) او‌ شريكي‌ ندارد و ‌به‌ ‌اين‌ فرمان‌ يافته‌ام‌ و ‌من‌ نخستين‌ [كس‌ ‌از‌] مسلمانانم (163)} (سوره انعام آیات 163-162) ، و خداوند ارجمند و با عظمت می فرماید : {كسي‌ ‌که‌ مرگ‌ و زندگي‌ ‌را‌ آفريد ‌تا‌ ‌شما‌ ‌را‌ بيازمايد ‌که‌ كداميك‌ ‌از‌ ‌شما‌ نيكوكارتر ‌است} (سوره ملک آیه 2)

و همچنین می فرماید : {بي‌ گمان‌ ‌ما كتاب‌ ‌را‌ ‌به‌ حق‌ ‌به‌ تو نازل‌ كرده‌ايم‌، ‌پس‌ ‌خدا‌ ‌را‌ ‌در‌ حالي‌ ‌که‌ پرستش‌ [خويش‌] ‌را‌ ‌براي‌ ‌او‌ خالص‌ مي‌داري‌، بندگي‌ كن (2) بدان‌ ‌که‌ پرستش‌ ناب‌ ‌از‌ ‌آن‌ خداست} (سوره زمر آیه 3-2) ، و می فرماید : {پس‌ كسي‌ ‌که‌ ‌به‌ لقاي‌ پروردگارش‌ اميدوار ‌است‌ بايد ‌که‌ كار پسنديده‌اي‌ انجام‌ دهد و ‌در‌ پرستش‌ پروردگارش‌ كسي‌ ‌را‌ شريك‌ نياورد} (سوره کهف آیه 110)


چگونه مخلص خواهی شد؟

نخست: محقق کردن توحید پروردگار ارجمند و با عظمت. خداوند بلند مرتبه می فرماید : {پس‌ ‌خدا‌ ‌را‌ ‌در‌ حالي‌ ‌که‌ پرستش‌ [خويش‌] ‌را‌ ‌براي‌ ‌او‌ خالص‌ مي‌داري‌، بندگي‌ كن (2) بدان‌ ‌که‌ پرستش‌ ناب‌ ‌از‌ ‌آن‌ خداست} (سوره زمر آیه 3-2) ، و خداوند بلند مرتبه می فرماید : {و فرمان‌ نيافتند جز آنكه‌ ‌خدا‌ ‌را‌‌-‌ ‌در‌ حالي‌ ‌که‌ پرستش‌ ‌را‌ ‌براي‌ ‌او‌ خالص‌ ساخته‌اند، بپرستند} (سوره بینه آیه 5)

هر امر درونی که با ظاهرش مخالف باشد باطل است.

دوم: محقق ساختن پیروی رسول خدا صلی الله علیه و سلم و اطاعت از او در آنچه امر نموده و پرهیز از آن چه نهی کرده وبازداشته است و تایید او در آن چه خبر داده است. پروردگار ارجمند و با عظمت می فرماید : {اي‌ مؤمنان‌، ‌از‌ خداوند اطاعت‌ كنيد و ‌از‌ ‌رسول‌ [‌او‌] و صاحبان‌ امرتان‌ [‌هم‌] اطاعت‌ كنيد ‌هر‌ گاه‌ ‌در‌ چيزي‌ اختلاف‌ كرديد، ‌اگر‌ ‌به‌ ‌خدا‌ و روز قيامت‌ ايمان‌ داريد، ‌آن‌ ‌را‌ ‌به‌ ‌خدا‌ و ‌رسول‌ بازگردانيد. ‌اين‌ بهتر و نيك‌ انجام‌ تر ‌است} (سوره نساء آیه 59)

سوم: اگر می خواهی مخلص باشی بر انجام عمل صالح حریص باش و همیشه به یاد بیاور که مخلص از جمله آن هفت دسته ای است که به روز رستاخیز زیر سایه عرش خداوند قرار می گیرند : &"مردی که صدقه ای داد و آن را مخفی کرد&" (روایت از بخاری است) ، و همچنین به یاد بیاور : &"همانا پذیرش اعمال به نیت بستگی دارد&" (روایت از بخاری است)

چهارم: ازمحبت تعریف و تمجید رویگردان باش و از آنچه در دست مردم است نا امید شو و ارتباط خود را با خالقت قرار بده. مخلص برای رسیدن به دنیا و یا به زنی طمع نمی کند، بلکه امید او به رحمت خداوند است.

پنجم: خودت را در پیش خدایت بینداز و دروازه خواری را در درگاه او لازم بگیر و دعا کن تا اخلاص روزیت کند و از ریا نجاتت داده و گناهان و اشتباهات گذشته را از تو ببخشاید.

اخلاص آن است که برای عملت جز خداوند شاهد و پاداش دهنده ای نخواهی.

ششم: دوری از ریا و احتیاط از آن، آنگاه که بنده راه ریا را در پیش گرفت و محل های ورودی آن را شناخت، از راه اخلاص دور می شود. از جمله این موارد است، توصیف برخی مردم نسبت به خودشان مبنی بر این که آنها ولی هستند یا به این نام گذاری دیگران خشنود می شوند، یا کارها و طاعات خود را گزارش می کنند. پروردگار ارجمند و صاحب عظمت می فرماید : {هر‌ كس‌ ‌که‌ زندگاني‌ دنيا و تجمّل‌ ‌آن‌ ‌را‌ خواسته‌ ‌باشد‌، [پاداش‌] كارهايشان‌ ‌را‌ ‌در‌ آنجا برايشان‌ ‌به‌ تمام‌ و كمال‌ مي‌رسانيم‌ و آنان‌ ‌در‌ آنجا كاستي‌ نبينند (15) اينان‌ كساني‌ هستند ‌که‌ ‌در‌ آخرت‌ جز آتش‌ [جهنّم‌] ندارند و آنچه‌ ‌در‌ آنجا (دنيا) كرده‌ بودند، ‌بر‌ باد رفته‌ و آنچه‌ ‌را‌ ‌که‌ انجام‌ مي‌دهند باطل‌ ‌است (‌16)} (سوره هود آیه 16-15)

ریا شرک کوچک است. از عواقب وخیم آن کافی است که بدانیم اعمال با آن پذیرفته نمی شوند اگر چه ظاهر آن نیکو جلوه کند و خداوند آن را به صاحبانش باز می گرداند.

اخلاص و دوستی مدح و ثناء در یک دل گرد نمی آیند مگر همانگونه که آب و آتش با هم در یک جا گرد آیند!

هفتم: همراهی و مصاحبت با مخلصان - رسول خدا صلی الله علیه و سلم می فرماید : &"مرد بر دین دوستش است&" (روایت از ترمذی است) ؛ در کلام خداوند پاک تامل کن که می فرماید : {در راه ما}

دهم: ضررت به دعا خواندن خداوند و برگشت به سوی او و تکرار آن ، پس زمانی که بنده مستمند پیوسته بر در خانه اربابش معتکف بشیند ، بر او رحم و شفقت کرده و نیاز و خواسته اش را برآورده و قصورش را جبران می کند... پس دعا، دعا برای خداوند عز وجل است.

از ثمرات اخلاص

1- پذیرش اعمال: اخلاص برای رسیدن به هدف بسیار مهم و شرطی از شروط پذیرش اعمال است. پیامبر صلی الله علیه و سلم می فرماید: &"همانا خداوند عزوجل هیچ عملی را نمی پذیرد، مگر اینکه خالصانه برای خداوند وفقط جهت رضای خداوند باشد&" (امام نسائی روایت کرده است)

هشتم: پنهان کردن عبادت، پروردگار ارجمند و با عظمت می فرماید: {اگر‌ صدقات‌ ‌را‌ آشكار كنيد، ‌آن‌ نيكو [كاري‌] ‌است‌. و ‌اگر‌ ‌آن‌ ‌را‌ نهان‌ داريد و ‌به‌ فقيرانش‌ بدهيد، ‌پس‌ ‌آن‌ ‌براي‌ ‌شما‌ بهتر ‌است} (سوره بقره آیه 271)

نهم: محاسبه نفس، دقیق ترین و شدید ترین محاسبه ممکن بوده و آن حسابرسی ای است که همیشه لازم است. خداوند عز و جل می فرماید : {و كساني‌ ‌که‌ ‌در‌ راه‌ ‌ما كوشش‌ كنند آنان‌ ‌را‌ ‌به‌ راه‌هاي‌ خويش‌ رهنمون‌ شويم} (سوره عنکبوت آیه 69)

2- پیروزی واستقرار بخشی: رسول خدا صلی الله علیه و سلم می فرماید : &"همانا خداوند این امت را به دعا و نماز و اخلاص افراد ضعیف یاری می رساند&" (امام نسائی روایت کرده است)

ابن عمر گفته است: اگر می دانستم که خداوند یک سجده را از من می پذیرد و یک درهم را از من قبول می کند در آن هنگام هیچ چیز غایبی چون مرگ برای من محبوب نبود، آیا می دانید خداوند از چه کسی می پذیرد؟ {خداوند فقط ‌از‌ پرهيزگاران‌ مي‌پذيرد} (سوره مائده آیه 27)

3- سالم ماندن قلب از بیماریها: منظور بیماریهای قلبی مانند؛ کینه، تنفر، خیانت و حسد می باشد. پیامبر صلی الله علیه و سلم در حجة الوداع فرمودند: &"سه چیزاند که قلب مسلمان همیشه از آنها آکنده است: اخلاص عمل برای خداوند، خیر خواهی برای پیشوایان مسلمان و لازم گرفتن جماعت مسلمانان، چرا که دعا از پشت، آنان را در برگرفته است&" (روایت از ترمذی است)

4- ملحق کردن کارهای دنیوی به کارهای نیکو وصالح: رسول خدا صلی الله علیه و سلم می فرماید: &"در رابطه جنسی شما صدقه هست، گفتد: ای رسول خدا آیا وقتی یکی از ما غریزه جنسی خود را دفع می کند این کار برایش پاداش دارد؟ فرمود بنظر شما اگر آن را در جای حرام دفع کند گناهکار نیست؟ پس همچنین وقتی آن را در جای حلال دفع کند پاداش دارد&" (روایت از مسلم است)

5- راندن توهمات، خیالات و وسوسه های پلید و شیطانی : پروردگار بلند مرتبه آن گاه که شیطان را راند و او را از رحمت خود دور کرد فرمود: {گفت‌: پروردگارا، ‌از‌ آنجا ‌که‌ مرا گمراه‌ ساختي ‌، البته‌ [گناه‌] ‌را‌ برايشان‌ ‌در‌ زمين‌ آراسته‌ جلوه‌ دهم‌ و همگي‌ ‌آنها‌ ‌را‌ گمراه‌ كنم‌. (39) مگر ‌آن‌ بندگان‌ اخلاص‌ يافته‌ات‌ ‌را‌ ‌از‌ ميان‌ آنان(40)} (سوره حجر آیات 40-39)

بسیارند کسانی که با جسم خود از دنیا فاصله گرفته اند اما دلشان در دنیاست و بسیارند کسانی که با جسم خود در دنیا هستند اما دلشان از دنیا بیرون است.

6- آسان کردن سختی ها و رنج ها: و مثال آن داستان آن سه نفر است که شب را در غاری بسر بردند و اصل حدیث در کتب صحیح موجود است.

7- نجات یافتن و سالم ماندن از خطرات فتنه ها: و از این نمونه است آن چه که برای یوسف علیه و علی نبینا الصلاه و السلام آمد، خداوند بلند مرتبه در این زمینه می فرماید: {و ‌به‌ راستي‌ [‌آن‌ زن‌] قصد يوسف‌ كرد و [يوسف‌ نيز ‌به‌ حكم‌ طبيعت‌ بشري‌] آهنگ‌ ‌او‌ نمود. ‌اگر‌ برهان‌ پروردگارش‌ ‌را‌ نديده‌ ‌بود‌ [آهنگ‌ ‌او‌ مي‌كرد]. چنين‌ كرديم‌ ‌تا‌ بدي‌ و ناشايستي‌ ‌را‌ ‌از‌ ‌او‌ بگردانيم‌. ‌که‌ ‌او‌ ‌از‌ بندگان‌ اخلاص‌ يافته ماست} (سوره یوسف آیه 24)

کارهای کوچک فراوانی هستند که با نیت نیکو زیاد و سنگین می شوند و کارهای بزرگ فراوانی هستند که با نیت نادرست حقیر می شوند.

ابن مبارک

8- به پاداش رسیدن با وجود عمل اندک: پروردگار ارجمند و با عظمت می فرماید: {و [نيز] ‌بر‌ آنان‌ ‌که‌ چون‌ ‌به‌ نزدت‌ آيند ‌تا‌ [‌بر‌ مركبي‌] سوارشان‌ كني‌، گويي‌ چيزي‌ نمي ‌يابم‌ ‌که‌ ‌شما‌ ‌را‌ ‌بر‌ ‌آن‌ سوار كنم‌، [گناهي‌ نيست‌]. ‌در‌ حالي‌ ‌که‌ چشمانشان‌ ‌از‌ آنكه‌ چيزي‌ نمي‌يابند ‌که‌ خرج‌ [سفر] كنند ‌از‌ اندوه‌ سرشار ‌از‌ اشك‌ ‌است} (سوره توبه آیه 92)

و پیامبر معصوم صلی الله علیه و سلم در این باره فرموده اند: &"هرکس به راستی از خداوند طلب شهادت کند، خداوند او را به جایگاه شهداء می رساند، اگر چه بر بسترش بمیرد&" (امام مسلم روایت کرده است)

نیکی هایت را به مانند بدی هایت بپوشان

ابو حازم مدینی

9- ورود به بهشت: بنا به گفته پروردگار عز و جل : {و جز ‌به‌ [سزاي‌] آنچه‌ مي‌كرديد جزا نمي‌بينيد} (سوره صافات آیه 39) ، و خداوند بلند مرتبه می فرماید : {مگر بندگان‌ اخلاص‌ يافته ‌خدا‌(40) [‌که‌] اينان‌ روزي‌اي‌ معين‌ دارند (41) [انواع‌] ميوه‌ها. و اينان‌ گرامي‌اند (42) در‌ بهشتهاي‌ پرناز و نعمت (43) ‌بر‌ تختها رو ‌به‌ روي‌ ‌هم‌ [نشسته‌اند] (44) و ‌بر‌ آنان‌ جامي‌ ‌از‌ شراب‌ روان‌ گردانده‌ شود (45) ‌که‌ سفيد رنگ‌ [و] لذّتبخش‌ ‌براي‌ نوشندگان‌ ‌است ‌(46) نه‌ ‌در‌ ‌آن‌ [نشانه‌اي‌ ‌از‌] تبهكاري‌ ‌است‌ و نه‌ آنان‌ ‌از‌ ‌آن‌ مست‌ شوند (47) و ‌در‌ نزدشان‌ [زنان‌] ديده‌ فروهشته فراخ‌ چشم‌ خواهند ‌بود (48) گويي‌ آنان‌ بيضه‌هاي‌ ‌در‌ پرده [شتر مرغ‌] اند (49)} (سوره صافات آیات 49-40)

و این از بزرگترین ثمرات اخلاص است.