Home /بشناس خدایی را که معبود راستینی جز او نیست /آثار تعبدی بر کردار و رفتار : آثار عمومی در میان مردم

آثار تعبدی بر کردار و رفتار : آثار عمومی در میان مردم


آثار تعبدی بر کردار و رفتار : آثار عمومی در میان مردم

همان گونه که اثر توحید و ایمان در قلب مومن آشکار می شود و در رفتار فردی مشخص می شود همچنین در کردار و رفتار اجتماعی و در تعامل با مردم هم خود را نمایان می کند. رسول خدا صلی الله علیه و سلم می فرماید : &"همانا من برای تکمیل کردن اخلاق نیکو و پسندیده برانگیخته شده ام&" (روایت از بیهقی است)

رسول خداوند صلی الله علیه و سلم میان ایمان و اخلاق رابطه برقرا می کند. می فرماید : &"کامل ترین مومنان از جهت ایمان با اخلاق ترین و مهربان ترین آنها با خانواده شان است&" (روایت از ترمذی است(

آن فرد یکتا پرست مراقبت و نظارت پروردگار را احساس می کند و می بیند که احاطه او بر بندگان، بیشتر برای مهربانی و رحمت بر آنها در عرصه های مختلف زندگی می باشد.

در خانه و خانواده:

1- همزیستی با پدر و مادر: موحد نسبت به حق پدر و مادر بسیار حساس بوده و در ادای حق آن ها کوتاهی نمی کند. خداوند بلند مرتبه در کتابش آنها را در کنار هم آورده و فرموده است : {و پروردگارت‌ [چنين‌] حكم‌ كرد ‌که‌ جز ‌او‌ ‌را‌ مپرستيد و ‌به‌ پدر و مادر نيكي‌ كنيد. ‌اگر‌ يكي‌ ‌از‌ ‌آن‌ دو ‌ يا ‌ ‌هر‌ دوي‌ ‌آنها‌ ‌در‌ نزد تو ‌به‌ [سن‌ّ] پيري‌ رسند. [‌حتي‌] ‌به‌ آنان‌ «اف‌ّ» مگو و ‌بر‌ آنان‌ بانگ‌ مزن‌ و ‌به‌ نيكي‌ ‌با‌ آنان‌ سخن‌ گوي‌(23) و ‌از‌ [روي‌] مهرباني‌ بال‌ فروتني‌ ‌بر‌ آنان‌ بگستران‌ و بگو: پروردگارا، ‌به‌ آنان‌ رحمت‌ آور، چنان‌ ‌که‌ [‌به‌ سن‌ّ] خردسالي‌ مرا پروراندند (24) پروردگارتان‌ ‌به‌ آنچه‌ ‌در‌ دلهايتان‌ ‌است‌، آگاه‌تر ‌است‌. ‌اگر‌ نيكوكار باشيد، [بدانيد] ‌که‌ ‌او‌ ‌براي‌ توبه‌ كاران‌ آمرزنده‌ ‌است (25)} (سوره اسراء آیات25-23)

و خدای بلند مرتبه می فرماید : {و انسان‌ ‌را‌ نسبت‌ ‌به‌ پدر و مادرش‌ ‌به‌ نيك‌ [رفتاري‌] فرمان‌ داديم‌. و ‌اگر‌ بخواهند تو ‌را‌ وا دارند ‌تا‌ چيزي‌ ‌را‌ ‌که‌ ‌به‌ [حقيقت‌] ‌آن‌ دانشي‌ نداري‌، ‌به‌ ‌من‌ شرك‌ آوري‌، ‌از‌ آنان‌ اطاعت‌، مكن‌. باز گشت‌ ‌شما‌ ‌به‌ سوي‌ ‌من‌ ‌است‌، ‌آن‌ گاه‌ ‌شما‌ ‌را‌ ‌به‌ [حقيقت‌] آنچه‌ مي‌كرديد، خبر دهم} (سوره عنکبوت آیه 8)

2- معاشرت با فرزندان: با وجود این که فرزندان زینت و آرایش دنیا هستند، و خداوند درباره آنان می گوید : {مال و فرزندان زینت زندگانی دنیا است} (سوره کهف آیه 46)

اما توحیدی که در دل مومن است او را به تربیت فرزندانش فرا می خواند. خداوند بلند مرتبه مومنان را بر اساس ایمانشان به حفظ خود و خانواده شان از آتش دوزخ فراخوانده و فرموده است : {اي‌ مؤمنان‌، خودتان‌ و خانواده‌تان‌ ‌را‌ ‌از‌ آتشي‌ حفظ كنيد ‌که‌ آتش‌ افروزش‌ مردم‌ و سنگها خواهند ‌بود‌. [نيز] ‌بر‌ ‌آن‌ فرشتگان‌ درشتخو و سخت‌رو [گمارده‌اند] ‌که‌ خداوند ‌را‌ ‌در‌ آنچه‌ ‌به‌ آنان‌ فرمان‌ دهد، نافرماني‌ نكنند. و آنچه‌ ‌را‌ ‌که‌ فرمان‌ مي‌يابند، انجام‌ مي‌دهند} (سوره تحریم آیه 6)

و مسئولیت را بر دوش هر سرپرست قرار داده است. رسول خدا صلی الله علیه و سلم می فرماید : &"همه شما سرپرست و مسئول زیر دستان خود هستید. امام سرپرست و مسئول زیردستان خود و مرد در خانواده اش مسئول و سرپرست است و زن در خانه شوهر خود سرپرست و مسئول بوده و خادم مسئول و سرپرست مال آقای خود است&" (روایت از بخاری است)

3- رفتار با زن: یکتا پرست حق همسرش را بجا آورده و از خداوند می ترسد و او را مراقب و ناظر چگونگی رفتار خود با همسرش می بیند. خداوند بلند مرتبه می فرماید : {و زنان‌ ‌از‌ همچون‌ حقي‌ ‌که‌ [شوهران‌] ‌به‌ طور شايسته‌ ‌بر‌ آنان‌ دارند، ‌بر‌ خور دارند} (سوره بقره آیه 228)

رسول خدا صلی الله علیه و سلم می فرماید : &"بهترین شما کسی است که بهترین رفتار را با همسر و خانواده خود داشته باشد و من بهترین شما در خانواده ام هستم&" (روایت از ترمذی است)

و آن گاه که تعدادی از زنان آمده و از رفتار همسرانشان پیش همسران رسول خدا صلی الله علیه و سلم شکوه کردند، رسول خدا صلی الله علیه و سلم فرمود : &"بهترین شما خوش رفتارترین شما با همسرش است&" (روایت از ابن ماجه است)

4- رفتار با شوهر: توحید سبب ایجاد خشیت از خداوند در قلب زن مومن شده و نتیجه آن قیام به حق همسرش می باشد تا به بهشت پروردگار دست یابد. رسول خدا صلی الله علیه و سلم می فرماید : &"آن گاه که زن نماز پنج وقت خود را خواند و ماه رمضان را روزه گرفت و پاکدامنی اختیار کرد و از همسرش اطاعت نمود، به او گفته می شود که: از هر دری که میخواهی وارد بهشت شو&" (روایت از احمد است)

و خداوند بلند مرتبه به زن امر کرده تا مرد را بیش از توانش تکلیف نکند. خداوند بلند مرتبه می فرماید : {بايد ‌که‌ دارا ‌از‌ دارايي‌ ‌خود‌ نفقه‌ دهد. و كسي‌ [‌هم‌] ‌که‌ روزي‌اش‌ تنگ‌ ‌شده‌ ‌است‌، بايد ‌از‌ آنچه‌ خداوند ‌به‌ ‌او‌ داده‌ ‌است‌ انفاق‌ كند. خداوند هيچ‌ كس‌ ‌را‌ جز ‌به‌ [ميزان‌] آنچه‌ ‌به‌ ‌او‌ داده‌ ‌است‌ مكلّف‌ نمي‌كند. خداوند ‌پس‌ ‌از‌ تنگدستي‌ آسايش‌ پديد خواهد آورد} (سوره طلاق آیه 7)

بدون عذر از مرد درخواست طلاق نکند. رسول خدا صلی الله علیه و سلم می فرماید : &"هر زنی که بدون عذر از همسرش درخواست طلاق کرد بوی بهشت بر او حرام است&" (روایت از احمد است)

با خویشاوندان و همسایگان:

حفظ رابطه خویشاوندی و حق همسایگی: پروردگار عالم میان عبادت و توحید خودش و رفتار و اخلاق موحد با خویشان و نزدیکان و همسایگان ربط برقرارنموده است. خداوند بلند مرتبه می فرماید : {و خداوند ‌را‌ پرستش‌ كنيد و چيزي‌ ‌را‌ ‌با‌ ‌او‌ شريك‌ نياوريد. و ‌به‌ پدر و مادر نيكي‌ كنيد و [نيز] ‌به‌ نزديكان‌ و يتيمان‌ و بينوايان‌ و همسايه خويشاوند و همسايه بيگانه‌ و همنشين‌ و ‌در‌ راه‌ مانده‌ و ملك‌ يمينتان‌ [نيكي‌ كنيد] خداوند كسي‌ ‌را‌ ‌که‌ متكبّر خودستا ‌باشد‌، دوست‌ نمي‌دارد} (سوره نساء آیه 36)

و خداوند بلند مرتبه می فرماید : {پس‌ ‌به‌ خويشاوند حقش‌ ‌را‌ بده‌ و [نيز] حق‌ّ بينوا و ‌در‌ راه‌ مانده‌ ‌را‌. ‌اين ‌براي‌ كساني‌ ‌که‌ خشنودي‌ خداوند ‌را‌ مي‌جويند، بهتر ‌است‌. و ايشانند ‌که‌ رستگارند} (سوره روم آیه 38) ، رسول خدا صلی الله علیه و سلم می فرماید : &"هر کس به خدا و روز بازپسین باور دارد به همسایه خود نیکی کند&" (روایت از مسلم است)

در کار و در تعامل با همه مردم:

محال است گمان شود پیغمبر صلی الله علیه و سلم که امت اش را آداب استنجاء آموخته، از آموزش توحید به آنان غافل مانده باشد در حالی که توحید آن چیزی است که رسول خدا در باره اش فرموده اند : &"به من دستور داده شده تا با مردم بجنگم تا لا اله الا الله بگویند&" (روایت از بخاری است) ، آن چه مال و خون به آن حفظ می شوند همان حقیقت توحید است.

امام مالک بن انس

ایمان در قلب فرد موحد و یکتاپرست سبب نیکی اخلاق و خیر خواهی برای مردم و راستی در رفتار می شود و این از با فضیلت ترین اعمالی است که مومن به خدایش نزدیک می شود:

1- رفتار نیکو: خداوند بلند مرتبه در وصف پیامبرش محمد صلی الله علیه و سلم می فرماید : {تو ‌بر‌ خوردار ‌از‌ خلقي‌ بزرگ‌ هستي} (سوره قلم آیه 4) ، رسول خدا صلی الله علیه و سلم می فرماید : &"بیشترین سبب دخول مردم در بهشت تقوای الهی و اخلاق نیکو است&" (روایت از ترمذی است)

رسول خدا صلی الله علیه و سلم می فرماید : &"محبوبترین مردم در نزد خداوند سودمند ترین آنها و برترین عمل، شاد کردن یک مسلمان یا بر طرف کردن غم از او یا دادن وام او یا طرف کردن گرسنگی از اوست. برای من محبوبتر و خوش تر است که برای کمک به برادرم بروم از اینکه در این مسجد – یعنی مسجد مدینه- یک ماه به اعتکاف بنشینم&" (روایت از طبرانی است)

2- صدق و راستی، خداوند بلند مرتبه می فرماید : {اي‌ مؤمنان‌، ‌از‌ خداوند پروا بداريد و ‌با‌ راستگويان‌ باشيد} (سوره توبه آیه 119) ، رسول خدا صلی الله علیه و سلم می فرماید : &"راستی به نیکی فرا می خواند و نیکی به بهشت رهنمون می کند. چنان است که فرد راست می گوید تا به درجه راستگویی و صدیق بودن می رسد. و دروغ به گناه فرامی خواند و گناه به آتش رهنمون می کند. فرد پیوسته دروغ می گوید، تا به نزد خداوند دروغگو نوشته می شود&" (روایت از بخاری است)

رسول خدا صلی الله علیه و سلم می فرماید : &"نشانه منافق سه چیز است: وقت سخن گفتن دروغ می گوید، وعده خلافی می کند و در امانت خیانت می ورزد&" (روایت از بخاری است)

3- خیرخواهی و فریبکاری نکردن: رسول خدا صلی الله علیه و سلم می فرماید : &"هیچ کس نیست که خداوند او را بر تعدادی از انسانها مسئول گماشته و او به آنها خیانت و فریبکاری می کند، مگر اینکه خداوند بهشت را بر او حرام می گرداند&" (روایت از مسلم)

رسول خدا صلی الله علیه و سلم در بازار بر در دکانی گذر کرد و دست خود را در یک کیسه گندم فرو برد و دید که داخلش نم دارد فرمود : &"چرا داخلش تر است؟ گفت: باران زده است ای رسول خدا، فرمود:چرا قسمت تر آن را در بالای کیسه قرار نداده ای تا مردم آن را مشاهده کنند، هر کس فریب داد از ما نیست&" (روایت از مسلم است)